Alle Shakespeares op één avond spelen? Het kan

Drie acteurs spelen alle rollen in de 37 stukken van Shakespeare.Beeld RV

Dat is nog eens een uitdaging: alle Shakespeares op één avond spelen. Met 'Het verzamelde werk van William Shakespeare (ingekort)' laat Het Nationale Theater zien dat het kan. Het is weliswaar een parodie, maar de hoge kwaliteit van het oeuvre blijft overeind.

"We doen het nog één keer vanaf het begin", zegt Vincent Linthorst. "Ik val aan, jij valt aan, ik val aan." "Nee, weer fout", zegt Jappe Claes. "Bij de derde keer moet je laag steken. Nog een keer."

In het repetitielokaal van Het Nationale Theater oefenen Linthorst en Claes keer op keer het zwaardgevecht tussen Hamlet en zijn vriend Laertes. De choreografie komt nauw, want aan het eind moeten ze allebei geraakt zijn. Maar niet echt, want ook een toneelzwaard kan je flink verwonden. Klang, kling, klang, pats. "Aaaahhhh." "Ja, nu is 'ie goed. Hè, hè."

Linthorst, Claes en Bram Suijker spelen samen alle Shakespeare-stukken - zij het in een ingekorte versie - en daar hoort natuurlijk een zwaardgevecht bij. Al kennen we tegenwoordig nauwelijks nog stukken van Shakespeare, dit weten we wel: bij Shakespeare wordt gemind en gemoord. Denk maar aan het liefdeskoppel Romeo en Julia, de van ambitie zwelgende Macbeth of de allesvernietigende jaloezie van Othello.

Ze komen allemaal voorbij in 'Het verzamelde werk van Shakespeare (ingekort)', een van oorsprong Engels toneelstuk dat de 37 stukken met in totaal 1122 rollen in twee uur doorneemt, inclusief de 154 sonnetten. Aan het eind is er zelfs tijd over om Hamlet in een nog kortere versie te doen.

Bram Suijker en Vincent Linthorst (Foto: Joris Smit)Beeld RV

Heel Rome Hakt

Wat heb je zoal nodig om de verzamelde Shakespeare op de planken te zetten? Drie acteurs, een stuk of tien pruiken, een paar bontjassen, een witte jurk, een muts met ezelsoren, een flesje gif en een verrijdbare keuken. Een verrijdbare keuken? Ja, want daar zal Titus Andronicus het hoofd van de verkrachter van zijn dochter Lavinia verwerken in een pastei. En daar klinkt al de begintune van 'Heel Holland Bakt'. Eh... Heel Rome Hakt.

De aanleiding om het verzamelde werk (ingekort) te spelen was prozaïsch. Er viel vorig jaar een stuk uit en de Koninklijke Schouwburg zat met een klein gat in de programmering dat moest worden gevuld. Een ode aan Shakespeare, die vorig jaar precies 400 jaar geleden overleed, leek gepast. Nu, een jaar later, gaat het stuk officieel in première en op reis door het land.

In het begin vroeg regisseur Theu Boermans zich wel af of dit stuk in Nederland aan zou slaan. Weliswaar speelde het al jaren succesvol in Engeland, maar daar kent het theaterpubliek Shakespeare goed. Er de draak mee steken is daar een spannende aangelegenheid. Hier is dat geen heiligschennis.

Toch waren er ook in Nederland goede redenen voor dit stuk, vertelt hij na de repetitie in zijn werkkamer aan de Schouwburgstraat in Den Haag. "Shakespeare wordt hier steeds minder gespeeld. Men kent hooguit vier, vijf titels: 'Hamlet', 'Macbeth', 'Romeo en Julia', 'Midzomernachtsdroom'. Het is lastig om de regionale schouwburgen vol te krijgen voor een van zijn stukken. Wat het wel goed doet, dat zijn de belevenissen in het theater: de marathonvoorstelling, het vier-voor-de-prijs-van-eengevoel. Daar speelt dit stuk met het verzamelde werk van Shakespeare op in. En dan liep er vorig jaar ook een discussie over hoe weinig acteurs er in vaste dienst waren. Daarom laten we het stuk spelen door drie werkloze acteurs met gedragsstoornissen, die moeten re-integreren. Die zeggen, weet je wat: we doen als stunt alle Shakespeares. Alsof het een sportwedstrijd is."

Beeld RV

Rugbywedstrijd

De drie acteurs Peter, Jan en Kris beginnen consciëntieus aan Romeo en Julia. Maar zelfs de ingekorte versie kost te veel tijd. Daarom worden de andere stukken al snel ingedikt en samengevoegd. Tot alle koningsdrama's in één rugbywedstrijd om de kroon worden gestopt. Richard Drie buffelt tegen Hendrik Vier en roept nog snel zijn beroemde zin: 'Een paard, een paard! Mijn koninkrijk voor een paard!'; Hendrik Acht mag een penalty nemen en King Lear krijgt een rode kaart.

Nog flitsender gaat het eraan toe in de extra ingekorte versie van Hamlet. Pruiken, spoken, dolken vliegen door de lucht. "Zo, dit is vermoeiend, zeg", zegt een bezwete Linthorst als het pauze is. Boermans: "Dit stuk neemt het hedendaagse probleem van Shakespeare als uitgangspunt. Veel mensen vinden Shakespeare moeilijk: die komedies met hun dubbele lagen en verkleedpartijen, al die intriges die niet te volgen zijn."

Beeld RV

Voor elke levensfase

Boermans zelf heeft dat probleem niet. Hij heeft dan wel zijn grootste publiekssucces behaald als regisseur van megahit 'Soldaat van Oranje', maar voor hem is er geen betere auteur dan Shakespeare. "Ik ken niemand anders die de worsteling van de mens met zingeving zo goed heeft weergegeven, die zo goed de kerndilemma's van alle tijden door zijn hoofdpersonages laat verwoorden. Voor elke fase in het leven is er een Shakespeare. In Hamlet herken je de fase van het volwassen worden, het leren dat de wereld vol leugens en bedrog zit. Macbeth staat voor als je begint aan een carrière en je afvraagt hoe ver je moet gaan in je ambitie. En in de ouderdom herken je jezelf in King Lear. Waar ik zelf sta? Ik hink-stap-spring door de fases heen en weer."

Ook de taal van Shakespeare vindt Boermans buitengewoon. "Alleen.... (diepe zucht)... je moet ernaar luisteren. Dat is nu de moeilijkheid. Er is veel theater, we mogen echt niet klagen. Maar toneel dat met taal wordt gemaakt, het klassieke wereldrepertoire, is in de marge geraakt."

Er is één moment in het stuk - niet voor niets het favoriete deel van Boermans - waarop de spelers worstelen met een lap tekst van Hamlet en die geniale taal zich opeens aan hen openbaart. Boermans: "Het is midden in een ruzie als ze op het punt staan ermee te stoppen vanwege die stomme tekst. En als Kris die monoloog dan even doet om te laten horen hoe stom die wel is, horen ze opeens hoe goed die tekst is. Er dringt opeens een druppel kwaliteit van Shakespeare tot iedereen door."

Is dit stuk dan een poging om mensen weer aan de Shakespeares te krijgen? "Welnee. Het is gewoon een parodie. Shakespeare had dat vast kunnen waarderen, zo'n parodie ter ere van zijn verjaardag. Die ligt nu vast te stuiteren van plezier in zijn graf."

'Het verzamelde werk van William Shakespeare (ingekort) tot 21 januari 2018, in Den Haag en op tournee. http://www.hnt.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden