Naschrift

Albert Speer (1934-2017): Duurzaam bouwend in de schaduw van z'n beruchte vader

Beeld AP

In Albert Speers jeugd waren weinig momenten vreugdevoller dan de bezoekjes aan het nabijgelegen Obersalzberg. Terwijl zijn extreem strenge vader hem en zijn vijf broers en zussen angst inboezemde, stonden de uren op buitenverblijf de Berghof in het teken van ontspanning en plezier. 

Zijn altijd leuke oom Adolf deelde snoepjes uit en liet Albert junior ravotten met de honden terwijl hijzelf overlegde met Albert senior, zijn hofarchitect, minister van bewapening, vertrouweling en goede vriend.

Dat de zo gezellige Adolf Hitler hele bevolkingsgroepen probeerde uit te roeien in vernietigingskampen, werd de jonge Albert Speer pas na de oorlog gewaar. De Duitse steden waren verkruimeld door bombardementen, zijn vader - een nazikopstuk dat de doodstraf tijdens de Neurenbergse processen ontliep - zat plotseling als oorlogsmisdadiger twintig jaar gevangenisstraf uit, en de kinderen werden ondergebracht bij de grootouders in Heidelberg. De twaalfjarige begon te stotteren, spijbelde, maakte zijn school niet af en ging in de leer als meubelmaker.

Uiteindelijk lonkte toch de familietraditie. Hij worstelde zich alsnog door het eindexamen en studeerde vanaf 1955, net als zijn vader, grootvader en overgrootvader voor hem, architectuur in München. Hij was de derde Albert Speer op rij om van de bouwkunst zijn beroep te maken.

Afstand van vader

Die besmette naam verduisterde als een slagschaduw een deel van zijn carrière, ook al probeerde Speer jr. zich in alles van zijn vader te onderscheiden. Hij veranderde zijn handtekening tot die het exacte tegendeel was van de zo typerende signatuur van de rijksbouwmeester, specialiseerde zich in duurzaam bouwen waarbij hij uitging 'van de bewoners, niet van egotripperij', dong liefst anoniem naar prijzen en opdrachten mee, en stipuleerde steeds stedenbouwkundige te zijn, geen architect. Als zodanig richtte hij Keulen en Frankfurt opnieuw in, bouwde hij luchthavens en voetbalstadions, ontwierp hij satellietsteden in China, de Expo 2000 in Hannover, de diplomatieke wijk en een gerechtsgebouw in de Saudische hoofdstad Riyadh, een nieuwe miljoenenstad nabij Cairo en de boulevard van het Azerbeidzjanse Bakoe, en hertekende hij Alexandrië en de Nigeriaanse hoofdstad Abuja.

Om zijn eerste grote opdracht, de aanleg van veertig Libische steden, te verwerven, bouwde hij zijn Frankfurter studentenwoning om tot groots bureau om het bezoek te imponeren. Een vriendin hamerde onvermoeibaar op een typemachine, zijn vrienden poseerden als architect en bogen zich over nepplannen, en de telefoon rinkelde non-stop. Daarna kon hij zich een echt bureau veroorloven.

Maar bij de eerste ontwerpwedstrijd in 1966 ging het direct al mis. Toen de prijswinnaars bekend werden gemaakt, riep een van de juryleden uit: 'Albert Speer? Maar die zit toch in de gevangenis?' De boulevard die hij voor de Olympische Spelen in Peking van de Verboden Stad richting het stadion ontwierp, leek wel erg op de noordzuid-as die zijn vader voor Berlijn bedacht. Toen bekend werd dat bij de bouw van zijn voetbalstadion voor het WK in Qatar meer dan duizend buitenlandse arbeiders omgekomen waren, werd prompt in herinnering gebracht hoeveel dwangarbeiders bij de aanleg van zijn vaders megalomane projecten de dood vonden. En opdrachten in zijn geboortestad Berlijn kon hij grotendeels vergeten: niemand zat te wachten op de krantenkop 'Albert Speer bouwt Berlijn'.

Toch overwoog hij nooit zijn naam te veranderen. "Met een naam als deze doe je des te harder je best", stelde hij. "Mijn ambitie iets voor mijn medemens te doen, is met die naam verbonden."

Een kleine triomf volgde toen hem werd gevraagd een nieuw thuis voor de Berlijnse voetbalclub Hertha BSC te ontwerpen. Het oude was nog van de hand van zijn vader en gebouwd voor de Olympische Spelen van 1936. Eindelijk kon Albert Speer jr. eindelijk een stukje van diens geschiedenis wegpoetsen en hertekenen.

Albert Friedrich Speer werd geboren op 29 juli 1934 in Berlijn. Hij overleed op 15 september 2017 in Frankfurt aan de Main.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden