Taal

Al meer dan vijftig jaar zwerven er Carmiggeltmannetjes door ons taalgebied

Beeld anp

Deze week trof ik in een landelijke krant ‘Carmiggelt-mannetje’ aan, een samenstelling op basis van de naam van de ooit mateloos populaire cursiefjesschrijver Simon Carmiggelt (1913-1987). 

Mensen die met diens ‘Kronkels’ groot zijn geworden, zullen er meteen wel een beeld bij hebben: een eenvoudige burgerman op leeftijd met een nogal mistroostig wereldbeeld die de aansluiting bij de moderne maatschappij heeft verloren.

Dat beeld is bezonken literair erfgoed, maar hoe zit het met het woord ervoor? Ook al ben ik als woordenboekmaker enthousiast over een woord, pas als dat min of meer gemeengoed is, kan ik het als lemma in Van Dale beschrijven.

Jaren zestig

Uit gegevens in de krantendatabanken blijkt dat carmiggeltmannetje (net als rubensvrouw, heintjedavidseffect en antonpieckarchitectuur moet het met kleine letters worden gespeld) al in de jaren zestig is ontstaan. Het is nooit heel courant geworden, maar het duikt wel telkens weer op. Zo heeft Kees van Kooten het in een van zijn ‘Treitertrends’ over een ‘authentiek Carmiggelt-mannetje’. Sylvia Witteman noemt de carmiggeltmannetjes ergens ‘spreekwoordelijk’ en in De Telegraaf houdt columnist Rob Hoogland het woord in leven door het om de paar jaar te gebruiken.

Carmiggeltmannetje hoort niet tot de Nederlandse kernwoordenschat, maar het is ook duidelijk dat er schrijvers en columnisten zijn die het woord koesteren en daarom blijven gebruiken. Dat literair-historische belang geeft de doorslag: carmiggeltmannetje zal in elk geval niet misstaan tussen andere ‘literaire eponiemen’ in Van Dale, zoals kafkaiaans, oblomovisme en stendhalsyndroom.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen in het dossier Taal. Heeft u een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden