null Beeld

Oog van De WolfMondkapjes

Afscheid van het mondkapje: het was óók een verrijking van het straatbeeld

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: het mondkapje.

Gezichten herkennen is een kunst. Aan een gezicht de juiste naam geven vóórdat de eigenaar je heeft aangesproken, lukt me vaak alleen bij vrienden, of bij mensen die ik op de plek tegenkom waar ik ze van ken. Het mondkapje maakte het nog moeilijker. In het openbaar vervoer, waar het mondkapje het meest consequent en langdurig wordt gedragen, blijf je lang op een plek zitten – daar waren de onverwachte ontmoetingen dus beperkt.

Heel anders is dat in de supermarkt. Ik heb een keer vijf minuten geprobeerd ongemerkt iemand te volgen omdat ik dacht dat ik hem kende. Ik bleef nonchalant achter m’n verplichte wagentje bij de nootjes treuzelen terwijl hij eindeloos de wijnen inspecteerde. Mijn oude vriend was wel érg veel zwaarder en grijzer geworden, en de pandemie had ook zijn kledingstijl beïnvloed, zo leek het. Pas bij het wc-papier zag ik dat het iemand anders was.

Mond, neus en kin zijn blijkbaar belangrijk voor het herkennen van een gezicht, die vallen weg achter zo’n ademscherm.

Rare baard

Toch was het mondkapje ook een verrijking voor het straat- en mensbeeld. Meerdere keren dacht ik een rare baard te zien, dat bleek een onder de kin geparkeerde mondkap. Sommigen laten ’m als een handtasje bungelen aan de elleboog of aan één oor. Op een filmpje zet minister Koolmees zijn mondkapje af en draait hij het ding vrolijk rond aan zijn vinger, recht voor de neuzen van Rutte en Kaag. Zelfs de reclameborden pasten zich aan – even verlost van die eeuwige tandpastaglimlach.

Pierre-Louis Pierson, ‘Scherzo di Follia’, ca. 1863. Beeld De Metropolitan Museum of Art Collection API
Pierre-Louis Pierson, ‘Scherzo di Follia’, ca. 1863.Beeld De Metropolitan Museum of Art Collection API

De vrouw op deze foto uit 1863 kende de mogelijkheden van een masker. Ze heeft een schouder bloot, nonchalant een mantel omgeslagen zodat een arm bedekt is. Haar gezicht is grotendeels verstopt achter een zwart vierkant fotolijstje dat ze elegant in haar vingers klemt. We zien geen neus en maar één oog. Maar juist doordat het omlijst wordt door het zwarte vierkant, is het of ze haar oog op een voetstuk zet.

Rijpe perziken

De vrouw heet Virginia Oldoïni, een Italiaanse die in Parijs bekend werd als de gravin van Castiglione en als maîtresse van keizer Napoleon III rond 1855. Haar schoonheid was legendarisch, zelfs haar ellebogen werden vergeleken met rijpe perziken. Ze leek wel een nimf, een sculptuur, vonden tijdgenoten. Een beeld dat zorgvuldig werd onderhouden.

La Castiglione liet in de loop van haar leven bijna duizend foto’s maken van zichzelf. Van geen vrouw uit die tijd zijn meer foto’s gemaakt. Als er toen al Instagram was geweest, had ze miljoenen volgers gehad.

Naast de nu voorspelbare foto’s van haar gezicht en figuur, vond ze ook nog een niche-onderwerp: ze liet haar blote benen en voeten fotograferen, los, voor zover dat gaat: ze tilt haar rok tot net boven haar knie, haar hoofd viel buiten het kader. Blote vrouwenbenen en -voeten, zelfs kuiten, waren onzichtbaar in het openbare leven. Pas rond 1860 kwamen ze in het klassieke ballet onder de rokken vandaan.

Later kunnen we aan de mondkapjes zien dat foto’s en video’s zijn gemaakt tijdens de pandemie. Nu kunnen de kapjes weer grotendeels aan de kant en mogen de neuzen, monden en kinnen weer bloot. Als een rokjesdag voor iedereen.

Eerdere afleveringen van Het Oog van De Wolf vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden