null Beeld
Beeld

RecensieReisboek

Af en toe wekt Zwier enthousiasme, vaak blijft hij hangen in platitudes

Gerrit Jan Zwier wil een ode brengen aan het reisboek, maar hij komt met een wel erg willekeurige graai uit de stapel.

Eendimensionale helden waren ze ooit, de reisboekenschrijvers. Onverschrokken trokken ze vreemde werelden om daar vaak met morele superioriteit over het aangetroffene te oordelen. Dat veranderde in de loop der tijden. Nu mag de zelftwijfel worden getoond, kan geleerd worden van het zogenaamd exotische en durft de schrijver ook zichzelf voor schut te zetten: iemand als Redmond O’Hanlon komt terug uit de jungle met veel natuurlijke historie én met de nodige slapstick over zijn geploeter ter plaatse.

Wie verre reizen maakt, kan veel verhalen, wil het tamelijk afgezaagde gezegde. Wie vele reisboeken leest, kan veel verhalen, zou de variatie op het thema van Gerrit Jan Zwier kunnen zijn. Een jaar of dertig besprak hij publicaties op dit gebied voor kranten en tijdschriften. Die ervaring slaat nu neer in Reis naar het spiegelpaleis. Een ode aan het reisboek.

Het reisboek/-verhaal is weleens omschreven als het rommelhok van de literatuur, maar vormt in de ogen van Zwier “een heerlijk bastaardgenre, waarin ruimte is voor beschouwingen, humor, proza en zelfs poëzie. Je kunt er veel kennis en informatie in kwijt, maar het biedt ook veel ruimte aan fantasie en introspectie.”

De titel Reis naar het spiegelpaleis verwijst naar een citaat van Ryszard Kapuściński, tevens het motto van Zwiers boek: “Elke wereld is belangrijk, want die andere werelden zijn de spiegels waarin we onszelf en onze cultuur kunnen bekijken.” Kapuściński schreef het in Reizen met Herodotus, dat de eigen reiservaringen van de Pool spiegelt aan klassieke voorbeelden, maar volgens Zwier vooral aanzet tot denken. Op ‘erudiete en wereldwijze manier’ roept de reisauteur meer vragen op dan pasklare antwoorden, waardoor zijn schrijfsels “ver boven de gemiddelde reis- of oorlogsreportages” worden uitgetild.

Iets meer ambitie had Zwier niet misstaan

Op eenzelfde manier komen tal van andere bekende en minder bekende schrijvers aan bod. Zwier, zelf sterk aangetrokken door het Noorden, begint zijn boek met een hoofdstuk over reizen naar dat Noorden en het Zuiden. Vervolgens brengt hij reisboeken en hun auteurs onder de navolgende koppen: ontdekkingsreizen, wetenschappelijke reizen, kritische reizen, erotische reizen, romantische reizen en museale reizen. Schrijvers lieten zich door de eeuwen heen leiden door hun nieuwsgierigheid, door lust of door honger naar kennis.

Vaak was de reis niet het doel maar slechts de weg. Cees Nooteboom twijfelt over het onderbrengen in een apart genre. Hij gaat op pad om inspiratie op te doen voor ‘essays en mijmeringen‘ en niet per se voor reisverslagen.

Zwier belooft in zijn inleiding “een bont boeket, tot lering en vermaak. Naar volledigheid is niet gestreefd, wel naar variatie en leesbaarheid.” Dat laatste is best aardig gelukt, maar iets meer ambitie had niet misstaan. Een onderverdeling in subgenres lijkt de enige service die hij de lezer te bieden heeft. Verder komt hij vooral met zijn indrukken van oude recensies en andere leeservaringen. Naar historische lijn, algemene duiding en verantwoording voor zijn selectie blijft het vergeefs zoeken. Af en toe wekt hij enthousiasme, maar nogal eens blijft Zwier hangen in oppervlakkigheid en platitudes.

Van een ode aan het reisboek verwacht je een toch iets monumentalere aanpak. Reis naar het spiegelpaleis heeft te veel van een per ongeluk opengevallen archiefkast, van een stapel oude stukken zonder veel liefde samengebracht­­ in één bundel.

null Beeld

Gerrit Jan Zwier
Reis naar het spiegelpaleis. Een ode aan het reisboek
Atlas Contact; 232 blz. € 21,99

Lees ook:

Schrijfster Iris Hannema was tien jaar lang op reis, ineens had ze er geen zin meer in

Zij was niet een paar weken op vakantie, maar tien jaar onderweg. Nu reisschrijfster Iris Hannema (32) een vast thuis heeft gevonden, komt ze pas echt aan leven toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden