Boekrecensie Roman

Adam raakt geïnteresseerd in poëzie, niet om te communiceren, maar omdat de dichter macht heeft

Het derde deel van Ben Lerners drieluik legt de oorsprong van Trumps Amerika bloot.

De Amerikaan Ben Lerner (1979) begon als dichter, maar komt beter tot zijn recht als romanschrijver. Zijn nieuwe roman ‘Leerjaren in Topeka’ biedt, net als de eerdere romans in dit drieluik ‘Vertrek van station Atocha’ en ‘22:04’, cultuurkritiek in de vorm van een roman. Het gaat Lerner om het steeds groter wordende probleem van communicatie: Hoe kunnen we nog oprecht communiceren in deze wereld waarin de scheidslijn tussen feit en fictie, waarheid en leugen, oprechtheid en veinzen vervaagt?

Alter ego Adam is een onbetrouwbare verteller, een fraudeur, of zoals Salingers Holden Caulfield zou zeggen: een phony. Adam veinst omdat hij zich geen houding weet te geven. Hij is het type man dat tijdens een museumbezoek driftig notities gaat maken, ofwel de begeesterde dichter uithangt, om indruk te maken op een vrouw, zoals gebeurt in een scène in ‘Vertrek van station Atocha’.

‘Leerjaren in Topeka’ is conventioneler, verhalender en minder beschouwend dan de eerdere delen van dit drieluik. De roman opent met Adams laatste jaar op de middelbare school in Topeka, Kansas. Getalenteerde debater Adam hoort bij de populaire jongens en meisjes en wil dichter worden “omdat gedichten toverspreuken waren, gevormde klanken die betekenis tenietdeden en herschiepen en geweld toebrachten en afweerden en je beroemd maakten of je beroemd maakten omdat je was uitgewist en ook andere effecten op lichamen konden hebben: ze in slaap konden laten vallen of konden wekken, tranen of andere vormen van lichaamsvocht en zwellingen konden veroorzaken, kleine haartjes overeind konden laten komen.”

Onderdrukken van gevoelens

Adam raakt geïnteresseerd in poëzie, niet om te communiceren, maar omdat de dichter macht heeft. In de omgeving waarin hij opgroeit, als zoon van twee beroemde psychotherapeuten, is taal een krachtig middel om invloed uit te oefenen. De debattoernooien waar Adam aan meedoet, zijn verbale vechtpartijen en als hij niet knokt met woorden, doet hij het met zijn vuisten. De jongen is echter sensitiever dan hij zich voordoet; zijn gedrag en gevoelens zijn met elkaar in tegenspraak en dat maakt het spannend.

Als Adam zijn vriend Jason tijdens een vechtpartij erger verwondt dan hij bedoelde, schreeuwt Adam, dat hij hem toch gewaarschuwd had. Terwijl hij staat te tieren en te schelden, staan de tranen in zijn ogen; de spanning die het gevolg is van het onderdrukken van zijn gevoelens veroorzaakt heftige migraines. “De druk om door te gaan voor een echte man, om trouw te zijn aan zijn personage – het onophoudelijke gewichtheffen, de verbale gevechten – reduceerde hem uiteindelijk weer tot een kind dat in zijn bedje om zijn moeder riep.”

Zijn moeder is iemand die je om hulp kunt vragen. Omringd door alle zogenaamd manhaftige figuren is psychotherapeute Jane het stoerste personage, trouw aan haar gevoelens en ervaringen.

In cursieve passages tussen de hoofdstukken door vertelt Lerner over de droefgeestige Darren die moeite heeft het denkbeeldige van het echte te onderscheiden. Darren werd eerst buitengesloten, maar mag opeens meedoen met de populaire scholieren. Dit is geen daad van barmhartigheid, het is eerder een experiment met zwaarwegende consequenties. Later zal Darren zich aansluiten bij de extremistische christelijke familie Phelps, wiens leden Jane beschouwen als een ‘Jezabelse pothoer’.

Alle hoofdstukken werken toe naar de finale, het laatste hoofdstuk. Adam is dan vader van twee dochters die opgroeien in het Amerika van Trump. Adam neemt deel aan een protest, het veinzen heeft plaatsgemaakt voor oprechte zorgen over de wereld waarin zijn dochters opgroeien.

Lerner schrijft intellectueel proza en vertelt soms afstandelijk, maar ‘Leerjaren in Topeka’ is Lerners meest gevoelvolle boek; meer dan in zijn vorige werk zijn ideeën en ­psychologie hier in evenwicht. Lerner legt de precaire problemen van onze tijd geestdriftig en vernuftig bloot.

Oordeel: gevoelvolle, geestdriftige, vernuftige ideeënroman.

Ben Lerner
Leerjaren in Topeka
Vert. Arthur Wevers Atlas Contact;
376 blz. € 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden