null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Klassiek & zoPeter van der Lint

Adam en Eva mogen na acht stille maanden het paradijs heropenen, en doen dat grandioos

Het enthousiaste applaus en gejuich van ruim driehonderd bezoekers was al verstomd. Solisten, dirigent en regisseur ­waren al in de coulissen verdwenen, maar het Concertgebouworkest zat nog op het podium. En in die stilte riep toen iemand vanaf het balkon: “Wat zijn jullie goed! We zijn zo blij dat jullie er weer zijn!” Waarna het applaus in de ordentelijk leegstromende zaal weer enthousiast opklaterde.

Blijheid, zo niet euforie heerste in Nationale Opera & Ballet, waar voor het eerst sinds acht stille maanden de deuren opengingen en er weer een echte opera was te zien. En met ‘echt’ bedoel ik: met alles erop en eraan. Met orkest, dirigent, zangers, decor, kostuums, belichting, én met mee ademend publiek. Het was aan Adam en Eva om dit paradijs – want dat is dit alles voor veel melomanen – te heropenen. Het had iets toepasselijks, dat de eerste live aanwezige mensen na die lange operadroogte, keken en luisterden naar Die ersten Menschen, een totaal vergeten meesterwerk van Rudi Stephan. ­Natuurlijk was er die extra sensatie dat het allemaal weer kon en mocht, maar ook in een regulier seizoen had deze productie zonder aarzeling de volle vijf sterren weten te vergaren.

Ruim anderhalf uur hielden orkest, zangers en regisseur je aan je stoel gekluisterd. Met behulp van die werkelijk schitterende partituur van Stephan, die in 1915 door een Russische sluipschutter aan het oostfront in zijn hoofd werd geschoten. Hij was pas 28 jaar. Zijn ­muziek voor Die ersten Menschen kolkt en borrelt als een sissende lavastroom. Muziek waar je je aan wilt branden, al was (en is) de opera nog zo controversieel. Want ga maar na, Eva verwijt God: ‘U verjongt toch de hele wereld, waarom ons dan niet?’ Haar relatie met Adam is seksueel uitgedoofd, en in de nacht ziet zij haar zoon Abel aan voor de jonge Adam en volgt er een incestueuze scène. Het is vanwege deze daad dat de jaloerse Kaïn, eveneens verliefd op zijn moeder, zijn broer de hersens in slaat.

De schattige sokken van Abel

Regisseur Calixto Bieito, die het eerste gezin uit de geschiedenis hier opvoert als uiterst disfunctioneel, maakt van deze sleutelscène iets wonderschoons. Abel, in pyjama met schattige sokken samen met Eva in sexy onderjurk boven op tafel, Kaïn smachtend eronder. Je vraagt je bij deze scène meteen af wie later de vrouw van Kaïn zou worden, hoe zat dat ook alweer? De hele avond worden rijpe vruchten opengebroken, leeggeknepen. Eva die tevergeefs een appel aanreikt aan Adam. Videobeelden van een glanzend roze anthurium met een enorme stamper laten niets aan de verbeelding over. En als dan tegen het eind ook nog bakken zwarte turfmolm naar beneden denderen, is de bühne een grote, plakkerige, gore bende. Die eerste mensen maakten er maar een zooitje van.

Ondertussen wordt er door het Concertgebouworkest, dat op de bühne zit, wonderschoon gemusiceerd. Dirigent François-Xavier Roth licht de ene na de andere vondst van Stephan magistraal uit. De zinderende altsaxofoon die bij Kaïn hoort, de stille piccolo die Abel vergezelt. Het is muziek van de hoogste orde, van uiterst beklemmend tot magnifiek stralend. Van de zangers wordt af en toe het onmogelijke gevraagd, maar zij slaan zich allen wonderbaarlijk door noten en decibellen heen. John Osborn (Abel) bezingt zijn geloof in God onaards mooi, Annette Dasch is in stem en lijf geweldig als wilde vrouw naar wie Kaïn op zoek is. Leigh Melrose maakt van hem een beklemmend portret, en Kyle Ketelsen is een prachtig onverzettelijke Adam. Een vijfsterrenavond zonder weerga was het.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden