Review

'Ach, mevrouwtje, het heerst...'

De Rotterdamse hoogleraar huisartsgeneeskunde Siep Thomas mag graag verkondigen dat iemand 'met twintig of dertig spreekwoorden' een heel ochtendspreekuur kan afhandelen. Behalve een tikkeltje ironisch is het daarnaast vooral ook waar!

FRANS MEULENBERG

Ga maar na: huisartsen handelen negentig procent van de gezondheidsklachten zelfstandig af. Daar kan een enkele heldendaad tussen zitten, maar het merendeel bestaat uit alledaagse kwalen -al die pijntjes her en der- die vanzelf overgaan. Een categorie apart vormen de patiënten die telkens weer hun klachten presenteren en verwoed het hele circus afwerken van specialist tot alternatieve genezers. Wat moet de dokter doen? De huisarts gebruikt een handigheidje om de patiënt ervan te overtuigen dat ingrijpen of behandelen niet nodig is. Froukje Boukes en Tjerk Wiersma, allebei huisartsen, zouden zeggen: de huisarts gebruikt een 'list'.

Zij stelden een bundel samen met 'Listen voor de huisarts', geschreven door zestien ervaren huisartsen. Deze listen 'hebben hun waarde in de praktijk bewezen' en de verhalen zijn waar gebeurd. Waaruit bestaan die listen? De dokter kan soms gebruikmaken van erkende strategieën zoals dreiging, het zoeken naar de zwakke plek bij de ander, het verschaffen van de mogelijkheid tot een eervolle aftocht. Ook willen clichés ('Ach, mevrouwtje, het heerst...') of metaforen ('U moet het vergelijken met...') wel eens helpen. Daarnaast is overdrijving ('Mijn hemel, mijnheer, wat moet dat vreselijk voor u zijn') een erkend middel om het doel te bereiken ('Hoho, dokter, zó erg is het nou ook weer niet...).

Niet elke huisarts gaat daarbij overigens onbaatzuchtig te werk. Zo bevat het boek het prachtige verhaal van een dokter die sinds kort in een nieuwe praktijk werkt. Een patiënte wordt de spreekkamer binnengedragen door drie vriendinnen. Het 'chronisch vermoeiheidssyndroom' heeft toegeslagen, weten zij te melden. Toch krijgt de huisarts deze patiënt, na lang praten, weer op de been. In een flits beseft hij dat de volle wachtkamer vermoedelijk met spanning uitziet naar het verloop van dit consult. Zou er een ambulance moeten komen? Het zag er immers erg dramatisch uit! Om meteen maar indruk in het dorp te maken, vraagt de dokter aan de patiënte of ze alsjeblieft lopend de spreekkamer wil verlaten. Hetgeen gebeurt. Zijn reputatie in het dorp is meteen gevestigd: ,,Even waande ik mij Messias tussen de rivieren''. Een mooie anekdote, maar... geen echte list. Een list moet voor herhaling vatbaar zijn, moet te onderwijzen zijn.

Voor artsen is het een kostelijke uitgave, een feest van herkenning. Maar de 'gewone' lezer? Hij ziet de hoofdstuktitels, gerangschikt naar de rol van de patiënt: 'eisend', 'klagend', 'bezorgd', 'onwillig'. Wie met een kwaad oog leest, kan de auteurs van een patiënt-onvriendelijke houding betichten. Dat ,,men in bankgebouwen of winkels niet anders praat over de klandizie als die er even niet bij is'', is wel erg gemakkelijk gesteld, temeer daar een enkele auteur de patiënten afdoet als 'mondige leeghoofden'. Wie zegt trouwens dat de huisarts zijn trukendoos níet gebruikt als er wel echt wat aan de hand is?

Voor lezers lijkt het vooral verleidelijk om de intenties van de samenstellers om te draaien. Wat een list is voor een huisarts, is immers een valkuil voor een patiënt. En is niet iedere lezer een patiënt of een patiënt in wording? Zij kunnen in dit boek een uitdaging zien tot het samenstellen van een boek: 'Hoe pareer ik mijn o-zo-listige huisarts?' Een huisarts mag zich er immers niet al te vaak met een 'Jantje van lijden' van afmaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden