Review

Absurde kijk op 20ste eeuw

Wat een knap boekje, was mijn eerste en mijn laatste indruk bij het lezen van 'Europeana', van de in Frankrijk woonachtige Tsjech Patrik Ouredník. De vaart en de amusante schrijfstijl zorgden voor de eerste indruk. Bewondering voor wat Ouredník met geschiedenis en geschiedschrijving durft te doen, voor de laatste.

Moeiteloos rijgt hij gebeurtenissen aaneen die op het eerste gezicht niets met elkaar van doen hebben, maar die gaandeweg toch een afgerond geschiedbeeld van het 20ste-eeuwse Europa opleveren. Dat doet Ouredník in een schamele honderdzesenvijftig pagina's, waarin hij een groot gevoel voor absurditeit, humor en menselijke tragiek combineert met een enorme hang naar encyclopedische feiten en getallen.

Om deze uitersten bij elkaar te brengen maakt Ouredník gebruik van een literair stijlmiddel dat bijzonder goed werkt: het is of je luistert naar een kind in een kringgesprek op de lagere school, dat telkens nieuwe feiten spuit om maar aan de beurt te blijven. De lange zinnen vol gebeurtenissen beginnen vaak met voegwoorden ('en toen' is de favoriete opening) en per pagina zijn in de marge tussenkopjes gegeven die suggereren logisch bij het verhaal te horen, maar die daarvoor nét te veel een eigen leven leiden.

Neem het stukje over de discussie tussen evolutionisten -aanhangers van Darwins evolutieleer- en creationisten -die het boek Genesis letterlijk nemen: ,,En de creativisten vonden dat het een schandaal was te beweren dat de mens van de apen afstamde, en dat de evolutietheorie ideologisch bedrog was en van de mens afnam wat het meest eigene aan hem was, zijn zelfbewustzijn, de wil tot arbeid en dergelijke. Volgens evolutionisten kon dit ook bij dieren worden aangetroffen, en volgens communisten was de mens eigenlijk een aap die was gaan werken, maar sommige evolutionisten waren het daar niet mee eens en zeiden dat de natuur op zich al zinvol genoeg was, ook zonder arbeid.'' Een voor het verhaal irrelevant tussenkopje meldt dan semi-autoritair in de kantlijn: ,,De mens is eigenlijk een aap.''

De prettige ironische ondertoon neemt gaandeweg de hoofdmelodie over, met als ironisch refrein na elk historisch couplet de verklaringen van historici, deskundigen en filosofen over een bepaalde periode. Met een neusje voor theorieën die ooit van belang leken maar het nét niet haalden, legt hij bloot hoe het bloed en het drama van de 20ste eeuw begeleid werden door het menselijk onvermogen dat drama in woorden te vatten. Waarmee hij de historici, de filosofen en andere deskundigen op een prachtige manier in hun hemd zet, intussen de geschiedenis de geschiedenis latend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden