Review

Aardse kleuren en architectonische eenvoud

Romaans Toscane. Zodiaque, La-Pierre-qui-vire, en Architectura & Natura, Amsterdam; 327 blz. - ¿ 99,50, vanaf 1 juli ¿ 125.

Het concept en de fotografie van Dom Angelico Surchamp hebben de nu ruim honderd banden tellende 'romaanse bibliotheek' beroemd gemaakt. Ook steeds meer Nederlanders vinden de weg naar Zodiaque, door intekening (La-Pierre-qui-vire, Saint-Léger Vauban 89630, tel. 00 33 1 86322123); of letterlijk, op doorreis in de Morvan (ten zuidoosten van Vézelay; de librairie van het klooster lokt met afgeprijsde prachtaanbiedingen). Architectura & Natura houdt voor de vertalingen dezelfde vormgeving aan: teksten en plattegronden op de honderden pagina's in een rustige bladspiegel, fotodruk die de oorspronkelijke maar onbetaalbaar geworden heliografie van de eerste Franse uitgaven benadert, gebonden in kapitaalband met leeslint.

Omdat de delen over Frankrijk de meeste francofielen wel in het Frans bereiken, beperkt A & N zich tot andere populaire bestemmingen, zoals Italië. Na Toscane staat Venetië en omgeving op stapel en ook 'Romaans België' komt er aan.

De kerkeljke hervormingsbeweging in de tiende eeuw vanuit het klooster Cluny, en economische groei plus verbeterde bouwmethoden een eeuw later, legden de basis voor de bloei van de romaanse bouwkunst. Architectonische eenvoud, ronde vormen, aardse kleuren en volkse decoraties gaven de kerken en kloosters in de vroege eeuwen van het tweede millennium na Christus' geboorte hun gezicht. In het Italiaanse Toscane zijn er nog tientallen (restanten) te vinden, met als bekend voorbeeld de dom van Lucca. Het baptisterium voor de dom van Florence is grotendeels romaans, kerken in de omgeving van Siena zijn het ten dele, de toren van Pisa is het ten voeten uit.

De doopkapel van de dom van Florence, ooit een zelfstandige basiliek, grijpt met haar open, geometrisch volmaakte ruimte terug op de vroeg-christelijke bouwwerken waar de vorm ten dienste stond van het religieuze samenzijn van het volk met zijn God. De schitterende mozaïeken van de koepel en het marmeren inlegwerk zijn latere verfraaiingen, evenals de bekende deuren van Pisano en Ghiberti.

De bouwwerken op het grasplateau van Pisa verzinnebeelden de gang van de mens van de geboorte tot het sterven, van baptisterium tot camposanto (de galerij van de doden), met de kathedraal daartussenin als middelpunt. Het Pisaanse wit breidde zich als een zonnevlek over Toscane uit.

De dominerende toren van Pisa is te danken aan de welvaart van de zeemogendheid die de stad werd na de overwinning op Palermo (in 1064). Ook deze scheefgegroeide toeristische attractie wordt uitvoeriger dan in menige reisgids vanuit de architectuur beschreven, het romaanse standaardwerk Zodiaque waardig. Die standaard heeft een nadeel, want de beet van de tand des tijds is hier en daar zichtbaar. Zo wordt de scheefgroei van de toren tot op de millimeter uitgetekend, maar het kopje 'bezoek' gaat eraan voorbij dat de toren sinds 1990 niet meer beklommen mag worden. Het baptisterium van Florence is een uitzondering als het gaat om een (min of meer) afgerond beeld. De beschrijvingen beperken zich over het algemeen tot romaanse ornamenten, of een kapiteel, of een pijler, of een daklijst. Siena valt strikt genomen buiten het romaanse wereldbeeld (veeleer drukten de late middeleeuwen hun stempel op de stad). Maar of de reiziger alle kennis onderweg zodanig ontleedt, is de vraag.

Een andere beperking is in het jargon gelegen: incrustraties, voluten, pendentieven op een tamboer, travee, imposten, archivolt, braccia, het wemelt ervan zonder noemenswaardige uitleg. Zodiaque kent een apart deeltje 'Initiation', een algemene inleiding, misschien kan A & N die in het Nederlands uitgeven? Maar voor wie de grote routes durft te verlaten en dwalen wil langs lieflijke plaatsjes (Brancoli, Poggio, Coltibuono, Arliano en Monterappoli, als een gedicht rijgen ze zich aaneen), gaat er met dit boek van Zodiaque ook zonder kennis van de vaktaaleen wereld open.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden