TaalTon den Boon

Aanranden gebeurde oorspronkelijk vooral met woorden

null Beeld

Aanranding en verkrachting zijn woorden uit hetzelfde betekenisveld: seksueel geweld. In zeldzame gevallen kunnen het synoniemen zijn (bijvoorbeeld in ‘zwanger na aanranding’), maar doorgaans verwijzen aanranding en verkrachting naar ontuchtige handelingen zonder respectievelijk met penetratie.

Beide woorden hebben pas in de loop van hun geschiedenis een seksuele betekenis gekregen. Zo werd tot in de negentiende eeuw bij aanranding meestal niet meteen gedacht aan ontucht. Als een knecht zijn bazin of als een struikrover een voorbijganger had ‘aangerand’, wilde dat niets anders zeggen dan dat hij het slachtoffer fysiek had belaagd. Pas sinds het begin van de twintigste eeuw vermeldt Van Dale een specifieke vorm van ‘aanranding’, namelijk vrijpostige aanraking ‘met onzedelijke bedoelingen’.

Mede dankzij oudere varianten als aanransen wordt aanranden weleens in verband gebracht met het Noord-Duitse woord anranzen: met vijandelijke bedoelingen op iemand afgaan of iemand uitschelden. Van Dale veronderstelt dat aanranden oorspronkelijk vooral met woorden gebeurde, maar redeneert dat aanranden is samengesteld van aan, dat een nadering uitdrukt, en randen of ranten, dat ‘onzin praten’ betekende. Klopt die herkomstverklaring, dan betekent aanranden van oorsprong ‘iemand aanspreken’ en vooral ‘iemand lastigvallen met onzin’.

Verkrachten is afgeleid van kracht in de betekenis geweld en betekent in het algemeen geweld tegen iemand gebruiken en in het bijzonder met kracht van geweld iemand ergens toe dwingen. Al in de middeleeuwen werd het woord specifiek gebruikt in de betekenis: een vrouw met geweld dwingen tot seksueel verkeer. Misbruiken wordt dat nog weleens genoemd. De synoniemen overweldigen, waaraan dezelfde notie (‘geweld toepassen’) ten grondslag ligt, en onteren zijn de laatste jaren daarentegen definitief in onbruik geraakt.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden