null Beeld
Beeld

BoekrecensieMisbruikschandaal

Aanklacht tegen de Franse tolerantie jegens pedofilie

Camille Kouchner schreef een schrijnende aanklacht tegen (de vergoelijking van) pedofilie in Frankrijk én tegen de lafheid van zijn intelligentsia.

Ger Leppers

Begin vorige week wijdde tv-zender France 2 een uitvoerig programma aan de merkwaardige tolerantie die in Franse intellectuele kringen lange tijd bestond voor pedofilie. Die Franse traditie is zo apart dat een korte toelichting op haar plaats is.

Voor een belangrijk deel heeft die tolerantie een literaire oorsprong – in Frankrijk heeft de literatuur altijd veel aanzien genoten. De meningen van grote schrijvers doen ertoe. Nobelprijswinnaar André Gide was een notoir liefhebber van kleine jongens. Daarna was er de nu vrijwel vergeten bestsellerauteur Roger Peyrefitte, een gevierd gast in talkshows. De fakkel werd overgenomen door Gabriel Matzneff, die in romans en dagboeken onverbloemd – en gecalculeerd provocerend – uitkwam voor zijn talloze relaties met kinderen, jongens en meisjes, enkelen niet ouder dan acht jaar. Matzneffs boeken werden uitgegeven door het befaamde huis Gallimard, president Mitterrand bewonderde openlijk zijn anticonformistische werk, wie zou hem durven aanvallen?

Verboden te verbieden

Een andere bron van de Franse tolerantie jegens pedofilie moet gezocht worden in de geest van mei ’68. Sedert die bewogen maand waarin studenten de Sorbonne bezetten uit protest tegen de gevestigde maatschappij, is het voor velen, zeker voor mensen met linkse sympathieën, moeilijk om in te gaan tegen de befaamde leuze ‘Verboden te verbieden!’ Een berucht tv-fragment uit 1990 laat het duidelijk zien: de vaderlijke presentator van het boekenprogramma Apostrophes, Bernard Pivot, ontving onder meer de genoemde Gabriel Matzneff. En de enige die tegen diens verheerlijking van pedofilie in durfde te gaan en hem wees op de strafbaarheid van zijn daden, de Canadese schrijfster Denise Bombardier. Zij werd door de overige gespreksdeelnemers weggehoond.

Inmiddels is de situatie enigszins ten goede gekeerd. Pivot liet al weten zich erg ongemakkelijk te voelen bij het terugzien van die beelden. Deze verandering is sterk te danken aan Vanessa Springora, die als veertienjarige – met instemming van haar ouders! – een relatie had met de zesendertig jaar oudere Matzneff, en als volwassene in haar boek Le Consentement (De instemming) vertelde hoe gebruikt en vernederd ze zich voelt.

Le Consentement baarde veel opzien, en zette Camille Kouchner (1975) er toe aan om eindelijk, na vele jaren, ook haar ervaringen en die van haar tweelingbroer op dit gebied te boek te stellen. Het resultaat is een schrijnende aanklacht – tegen pedofilie, maar ook tegen de ijdelheid en lafheid van de Franse intelligentsia.

Jarenlang misbruik

De schrijfster is de dochter van twee personen die in Frankrijk tellen: Bernard Kouchner, oprichter van Artsen Zonder Grenzen en voormalig minister, en Évelyne Pisier, hoogleraar politicologie en publiek recht. “Ik weet niet wanneer, en ook niet waarom mijn ouders zijn getrouwd”, merkt Camille Kouchner even droogjes als onthullend op. Na haar scheiding van Kouchner hertrouwt haar moeder. Haar nieuwe, flamboyante echtgenoot zal zich jarenlang vergrijpen aan de tweelingbroer van Camille.

Die man wordt in het boek niet bij naam genoemd, maar heel Frankrijk weet om wie het gaat: Olivier Duhamel, hoogleraar aan meerdere universiteiten, specialist in het constitutioneel recht, voormalig socialistisch lid van het Europees Parlement, gezaghebbend radio- en televisiecommentator, lid van talloze regeringscommissies.

Camille Kouchner  Beeld © wikipedia/charles kadri
Camille KouchnerBeeld © wikipedia/charles kadri

Hij, de stiefvader, nam het initiatief tot de incest. Maar vervolgens – en dat is één van de belangrijkste thema’s van het boek – legt hij, gewend als hij is virtuoos te redeneren en te debatteren, de verantwoordelijkheid op een doortrapte manier bij de jongen. Níet de verantwoordelijkheid voor de daad – daarover wordt verder niet meer gerept – maar die voor de mogelijke gevolgen, die immers rampzalig zouden zijn voor zijn stiefvader, en daarmee voor zijn moeder en voor het welzijn en geluk van het hele gezin. “Bewaar dit geheim”, zei hij tegen zijn slachtoffer.

Zo wordt Camilles tweelingbroer in een ­positie gemanoeuvreerd waarin willoos slachtofferschap de enige mogelijkheid is. Uit egoïsme zijn kind te dwingen in een leugen te leven – ‘Kan een ouder dieper zinken?’, vraagt de lezer zich af. Want wat te denken van een volwassene die de proporties zodanig uit het oog verliest dat hij zelf als een kind aan zijn verlangens toegeeft, om vervolgens van het kind te verwachten dat het zich als een ‘verantwoordelijke’ volwassene gedraagt? Basiswaarden van het leven worden ondermijnd en op hun kop gezet.

Paarse tanden, slechte adem

Een belangrijke rol bij de instandhouding van deze situatie speelt de ‘omerta’, het zwijgen van de omgeving. Angst van de vrienden en verwanten van het invloedrijke stel om te verliezen wat men heeft, conformisme en lafheid maakten dat zij de ogen sloten voor wat zich onder hun neus afspeelde. Vrienden die in het zomerverblijf van de familie in het plaatsje Sanary waren uitgenodigd, waren te beducht voor hun carrière – of voor het verliezen van een vakantieadres. Évelyne Piisier vermoedde wel wat haar zoon overkwam, maar durfde haar huwelijk niet op het spel te zetten en vluchtte in de drank: “Zwarte lippen. Paarse tanden. Slechte adem. Een vale, uitdrukkingsloze tronie”.

Niemand komt ongeschonden uit zo’n slagveld tevoorschijn. Camille’s moeder ondermijnt al rokend en drinkend haar gezondheid, en sterft aan kanker, de levens van de kinderen zijn voorgoed vergald. Camille Kouchner heeft met grote bitterheid, maar in heldere bewoordingen in haar boek duidelijk gemaakt hoe één persoon een hele kring van mensen om hem heen kan gijzelen door zijn misdragingen. En Olivier Duhamel, 70 jaar oud inmiddels? Zijn daden zijn verjaard. Maar na het verschijnen van dit boek heeft hij al zijn functies neergelegd. Hopelijk draagt dit ontluisterende verslag bij tot een verdere mentaliteitsverandering.

null Beeld

Camille Kouchner
Een grote familie
Vert. Nele Ysebaert. De Geus; 204 blz. € 18,99
(vertaling verschijnt 23/9)

Lees ook:

Misbruikschandaal in elitair milieu schokt Frankrijk: ‘Als kind hielden we van een volwassene, we vertrouwden hem, dat is alles’

De Franse advocate Camille Kouchner beschrijft in La Familia Grande de manier waarop incest een verwoesting aanrichtte in haar familie. Het boek heeft al honderden slachtoffers geholpen het zwijgen te doorbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden