Aangrijpende reconstructie van de hel van Srebrenica

De Nederlandse VN-commandant Karremans (Johan Heldenbergh) met naast hem de Bosnische tolk Aida (Jasna Buricic). Beeld
De Nederlandse VN-commandant Karremans (Johan Heldenbergh) met naast hem de Bosnische tolk Aida (Jasna Buricic).

Quo Vadis, Aida?

Belinda van de Graaf

Regie: Jasmila Žbanić. Met Jasna Duričić, Johan Heldenbergh, Raymond Thiry en Boris Isaković.

★★★★

Vijfentwintig jaar na de genocide in Srebrenica heeft de Bosnische regisseuse Jasmila Žbanić de moed opgevat om de complexe historische gebeurtenissen te verfilmen. Žbanić was destijds - we hebben het over juli 1995 - twintig jaar en maakte de burgeroorlog even verderop mee, in Sarajevo. Haar hele leven liep ze rond met het plan om iets te doen met de tragedie van haar land. In Quo Vadis, Aida?, dat afgelopen jaar al veel lof oogstte op het Filmfestival van Venetië en deze week een van de hoogtepunten is van het Filmfestival van Rotterdam, doet ze op meesterlijke wijze verslag van de hel.

Middelpunt van Quo Vadis, Aida?, de Oscarinzending van Bosnië en Herzegovina, is een vrouwelijke tolk. Ook dat is een moedige keuze, want Aida (een intense rol van Jasna Duričić) is een fictief personage tussen historische karakters zoals de Nederlandse VN-commandant Thom Karremans, die wordt gespeeld door de Belgische acteur Johan Heldenbergh. Aida is een lerares uit Srebrenica die als tolk voor de VN werkt. Via haar krijgen we zicht op verschillende werelden: ze is de perfecte spil tussen de Bosnische moslims die door het Bosnisch-Servische leger van generaal Ratko Mladić op de hielen worden gezeten, en de Nederlandse VN-militairen die zeggen de inwoners van Srebrenica te beschermen. Ja hoor, horen we Karremans nog zeggen, veertig tot zeventig vliegtuigen staan klaar om aan te vallen.

Doodsangst in de ogen

Des te tragischer is het om te zien dat Karremans cum suis helemaal geen hulp krijgen. Het VN-hoofdkwartier in New York geeft niet thuis. De tanks van het Bosnisch-Servische leger rollen Srebrenica binnen, burgers waaronder de echtgenoot en de twee zonen van Aida, verlaten in allerijl hun huizen. De Dutchbatters zorgen ondertussen voor de opvang van duizenden burgers in een oude fabriek, maar nog veel meer burgers staan buiten voor het hek, in de brandende zon. Je ziet de doodsangst in hun ogen.

Majoor Franken (Raymond Thiry) enkele uren voor de genocide in Srbrenica. Beeld
Majoor Franken (Raymond Thiry) enkele uren voor de genocide in Srbrenica.

Heel aangrijpend zoals Žbanić het drama opvoert, als in een psychologische thriller waarin we Aida zien vechten voor haar man en zonen. Belangrijk is dat Aida in de VN gelooft. Ze gelooft dat het goed komt, dat ze als werkneemster van de VN haar familie in veiligheid kan brengen. Maar bij de Dutchbatters stuit ze op ‘regels zijn regels’. We zien de onbuigzaamheid van majoor Franken (Raymond Thiry) en de hulpeloosheid van kolonel Karremans als hij tegenover Mladić staat, het monster dat zijn moordcommando’s allang in paraatheid heeft gebracht. Pijnlijk is ook het portret van de Nederlandse VN-soldaten: blauwhelmen die zich vanwege de hitte in korte legerbroek hebben gestoken en eruit zien als padvinders. In een interview schreef de regisseuse de Nederlanders ook vooroordelen tegen Bosnische Moslims toe, en een vrij koloniale blik op mensen in het algemeen. Boze Dutchbat-veteranen meldden zich al op Twitter.

Waarom is er weggekeken?

Allen staan in ieder geval kort voor de val van moslimenclave Srebrenica en de grootste volkerenmoord op Europese bodem na de Tweede Wereldoorlog. Er worden 8372 moslimmannen vermoord: vaders, zonen, echtgenoten, broers, neven en buurmannen. Na vijfentwintig jaar worden nog steeds 1700 mensen vermist.

Dat Žbanić de executies niet in beeld brengt, maar suggereert, door kort voor het openen van het vuur de camera af te wenden, zodat we alleen het geluid van mitrailleurs horen, getuigt van klasse. Aan alles voel je dat er over de weergave van het bloedbad is nagedacht. Žbanić brengt het subtiel, terughoudend, waardoor er ruimte is om na te denken over het grote wegkijken. Waarom is er weggekeken? En zou het weer kunnen gebeuren?

Quo Vadis, Aida? is op dinsdagavond 2 februari te zien op de website van het Filmfestival van Rotterdam (iffr.com) en verschijnt eind april in de bioscoop.

Lees ook:

Feast: nieuwsgierige film belicht duistere kant van de psyche

De Groninger hiv-zaak door de ogen van regisseur Tim Leyendekker, die de kijker dwingt weg te blijven van te makkelijk oordelen.

Openingsfilm Riders of Justice is heerlijke zwarte komedie

Deense steracteur Mads Mikkelsen speelt beroepsmilitair Markus, die zijn vrouw verliest bij een ongeluk en door een drietal maatschappelijke drop-outs wordt meegesleurd in complottheorieën. Wat als het ­ongeluk geen toeval was, maar een aanslag?

En: Vijf tips voor het International Film Festival Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden