Aangename kronkelbochten door het Zeeuwse graan

In de akkers van Zonnemaire op het Zeeuwse Schouwen-Duiveland is de tentoonstelling 'Animal Farm - een kunstwandeling door de velden' te zien. Een kinderdroom gaat alsnog in vervulling: eindelijk ongestoord door het graan raggen en door bietenvelden baggeren.

Arend Evenhuis

Wat tintelt daar toch in de akkers? Je zou zweren dat zich ginds in het wuivende graan het staketsel van een huisje aftekent. Maar nee, toch niet, twee passen verder blijkt het verdwenen. Wat wegwaaierende droge strohalmen misschien. Hoewel, na nog weer zes passen: daar staat wel degelijk een huisje, hoe ijl en transparant ook en zichzelf raadselachtig verplaatsend onder het verraderlijke Scheldelicht. Of nou weer niet? Je weet het niet, je weet het niet.

De Schouwen-Duivelandse landbouwer alias kunstliefhebber alias feest-, muziek- & theaterorganisator Jaap Verseput wist van tevoren ook niet wat de 22 beeldende kunstenaar op zijn akkers, in zijn sloten en aan zijn kreekranden zouden planten. Samen met levensvriend en geestverwant Willem van Gogh vroeg hij de geselecteerde kunstenaars een object te maken voor 'Animal Farm - een kunstwandeling door de velden'. Verseput opereert zowel figuurlijk als letterlijk in de lijn van boer en kunstmecenas Albert Waalkens in het noordelijke Finsterwolde en de museale Dokumentaman Jan Hoet in het zuidelijke Gent. Op zijn erf en in zijn schuren organiseert hij het jaarlijkse zomerfestival 'Zonnemaire Buitengewoon'. De beeldententoonstelling 'Animal Farm' loopt dwars door zijn akkers met bebaarde en onbebaarde tarwe, stroken bladrammenas (groenbemesting om de aarde volgende jaar humusrijker te krijgen), erwten en suikerbieten. Toen hij vier jaar geleden de eerste beeldenakkers organiseerde, kreeg hij als goedbedoelde waarschuwing te horen: 'Weet wat je doet; de mensen komen als horden gnoes door je velden woelen.' Maar zijn Zeeuwse klei bleek tegen een stootje te kunnen. Toen hij zijn leermeester Waalkens, bij wie hij via de Landbouwhogeschool ooit stage liep, vroeg wat die van 'Animal Farm' vond, gaf Waalkens hem als 'wereldantwoord': ,,Wat staan je gewassen er goed bij, Jaap!''

Ook een niet in gewassen geïnteresseerde kunstliefhebber zal ter plekke moeten beamen dat het graan voluptueus in de wind deint, de suikerbietbladeren van frisse groenheid blaken en de rauwe conserve-erwten verfijnder dan de smeuïgste praline smaken.

Toch gaat het in Zonnemaire eerder om beeldende dan om landbouwkundige kunst. Alleen al het traject door de akkers zelf -dat vanuit een helikopter gezien de contouren van een steigerend paard vormt- levert anderhalf uur lang verrassing op: het slingerpad door graan, langs slootoever en door bietenveld doet horizon en perspectief om de twintig meter per oogopslag veranderen. Van de strakke Grevelingendijk naar belendend graan, naar de kerktoren van Zonnemaire (= zon en zee), naar bosschages dichtbij, naar de bomenrij daarginds. Ook al dien je je aan de gebaande paden te houden, gaat toch een kinderwens in vervulling: eindelijk mag je eens ongestoord door het graan raggen en door een bietenveld baggeren.

Hoewel allerminst dwingend voorgeschreven, hielden de meeste kunstenaars zich aan het thema beest of dier. Fotograaf Leo Divendal plaatste een enorm bord in het graan, waarop hij aan beide kanten een foto van een draaimolenpaard berijdend meisje plakte. Had hij het daar bij gelaten, dan was zijn inzending flauw en nietszeggend geweest. Maar hij gaf zijn fotobord geknakte vleugels aan de zijkanten, waardoor de wind met zijn kermispaarden aan de haal gaat en de gefotografeerde meisjes zo metterdaad en even sierlijk-zwierend als onophoudelijk in een draaimolen rondtollen.

Semna van Ooy verplaatste haar akkersloot op ooggoochelend manier terug naar een plantsoen in een nieuwbouwwijk: haar serie eendenmandachtige korven met frisgetinte opstapplateautjes halen de agrarische context even onderuit.

Letterlijk met het graan vergroeid is de sculpturaal-theatrale bijdrage 'Psalm 42' van Lex Wechgelaar, die rieten stoelen voor een openluchtkerkdienst groepeerde. Een vermolmd harmonium staat gereed bespeeld te worden, met daarbovenop in een glazen stulpje 't uitgehijgde hertje zelf. Iets vóór de stoelen hebben de denkbeeldige eredienstbijwoners hun klompen op een vierkanten sokkel van beton achtergelaten. Uiterst elegant, toch speels, en zowaar naar een sacrale atmosfeer neigend.

Na de overgang van graanakker, slootkant en erwtenveld weten de ogen even geen kunstzinnige raad meer, want de voeten struikelen nu in het stoppelveld van halfbovengrondse suikerbieten. Marinus van Dijke werkte tussen de knollen een paar vierkanten open, waarin hij fijn duinzand stortte. Als hier een veldmuis of klein konijn ronddart en vervolgens door een neersuizende buizerd wordt gekeeld, blijven de tekens van hun sparteling in het zand van deze 'Spoordetectoren' achter.

Luchtig en onbekommerd knipogend zijn Willem van Anraad met zijn stalen, en desalniettemin in de wind wapperende uithangbord van herberg 'In de lachende everzwijn' vol biggetjes gekerfd, en Gerrit Bosma's vier rode ooiervaarsbekken die elkaar bij de punt raken waardoor ze de vorm van een boven het graan torende krab krijgen. In de ooievaarsbekken plantte Bosma de gelijknamige (en gelijkvormige) plantjes.

Ondermaatse en misplaatste meligheden -zoals de om een schedel gedrapeerde worstjes in een glazen vitrine die net boven het koren uitkomt ('Napoleons brein' van Thijs Smorenburg) of de in landbouwplastic verpakte strobalen van Piet Dieleman- vormen gelukkig de minderheid van deze 'Animal Farm', die je subiet vergeet zodra je zoveelste bocht door het graan maakt. En eerst wazig, zo dichtbij en toch nog vrijwel afwezig, op het pronkstuk van de akkertentoonstelling stuit: het van dubbel staaldraad geconstrueerde trompe-l'oeilhuisje van Wim Bakker, 'Animal Farm' geheten. Van dichtbij is het nog steeds wonderlijk transparant, maar de geheimzinnige tinteling zie je het beste, of denk je het beste te zien, als je 'Animal Farm' vanuit Zonnemaire nadert. Alsjeblieft niet per auto, maar lopend. Zie zelf waarom en zij verrukt.

'Animal Farm, een kunstwandeling door de velden' is onderdeel van het jaarlijkse boerderij-festival 'Zonnemaire Buitengewoon'. T/m 20 augustus (dan moet het graan eraf) van zonsopgang tot zonsondergang in Zonnemaire op Schouwen-Duiveland (iets ten noorden van Zierikzee). Laarzen en trui mee kunnen geen kwaad.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden