taal

Aan welke woordverklaring van religie kunnen we geloof hechten?

Beeld anp

Religie is terug in het hart van het publieke en politieke debat’, stond gisteren in Trouw. Maar waar komt (het woord) religie eigenlijk vandaan?

De oude Romeinen verschilden al van mening over de etymologie van ­religio. De meest aannemelijke verklaring gaf de Romeinse filosoof Cicero (106-43 v. Chr.), die in ‘De Natura Deorum’ (‘Over de aard van de goden’, ca. 45 v. Chr.) religio afleidde van het werkwoord relegere (herlezen). Wie deze uitleg volgt, kan religie opvatten als een vorm van (collectieve óf individuele) reflectie of meditatie of als naleving van goddelijke voorschriften.

Veel populairder onder theologen is de uitleg – onder meer te vinden bij de vroegchristelijke schrijver Lactantius (ca. 250-320) en kerkvader Augustinus (354-430) – waarbij religie wordt teruggevoerd op het werkwoord religare, dat (samen)binden of verbinden betekent.

Met deze woordverklaring kunnen gelovigen én ongelovigen letterlijk alle kanten op. Sommigen leggen de nadruk op de verticale richting van de ‘verbinding’ en beschouwen religie als (een poging tot het leggen of herstellen van) een verbinding of band met God of althans het hogere. Anderen – zowel gelovigen als ongelovigen – leggen juist het accent op de horizontale richting en benadrukken dat het in religie gaat om de samenhang tussen mensen: in godsdienstige zin om de (geloofs)gemeenschap, in seculiere zin om de sociale cohesie tussen de leden van een maatschappij.

Etymologie is gelukkig geen harde wetenschap en iedereen mag zelf bepalen aan welke herkomstverklaring van religie hij of zij, eh, geloof hecht.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden