Aan de wind ten prooi

Streekdracht en wind, twee heel typisch Nederlandse ingrediënten, komen bij elkaar in een mode-expositie in het Zuiderzeemuseum.

Komt manlief al thuis? Honderd in het zwart gehulde poppen op de dijk in Enkhuizen staren over het water. De wind speelt met hun kleren. Deze silhouetten zijn gemaakt door tientallen modestudenten van verschillende Nederlandse kunstacademies. Onder leiding van modevormgever en gastconservator voor het Zuiderzeemuseum Alexander van Slobbe toverden zij in korte tijd honderden meters nylonstof om tot een dramatisch beeld: nu is de kleding overgeleverd aan de elementen. Van Slobbe’s opdracht was helder: laat je inspireren door Nederlandse streekdrachten én door de wind.

Ook gevestigde Nederlandse ontwerpers vonden in het verleden regelmatig inspiratie in traditionele kleding uit eigen land. Het kinderkledingmerk Oilily werd ooit groot met vormen, materialen, dessins en technieken uit Nederlandse streekdrachten. Couturier Frank Govers en schoenenontwerper Jan Jansen gebruikten eveneens naar hartelust typisch Nederlandse kledingonderdelen en de laatste tijd putten mode- en andere ontwerpers wederom verrassend vaak uit deze bron.

Het Enkhuizer Zuiderzeemuseum vaart een nieuwe koers. Scheidend directeur Erik Schilp benadrukt dat „we de traditie en het ambacht willen tonen in relatie tot hedendaagse ontwikkelingen. Het verleden gaat leven als je het confronteert met het heden.” Die lijn wordt in de tentoonstelling ’Gejaagd door de wind’ overtuigend zichtbaar. In bijna alle museumzalen wacht een verrassing.

De omvangrijke streekdrachten collectie van het museum is voor Van Slobbe en mede-gastconservator Francisco van Benthum aanleiding om tientallen Nederlandse modeprofessionals een opdracht te geven daar iets mee te doen. Van Benthum: „Onze vraag was heel expliciet. Bijvoorbeeld om te reageren op specifieke kledingonderdelen, dessins, vormen, sieraden of technieken. Soms bepaalden wij ook de kleur.”

Enkele vormgevers houden zich keurig aan de opdracht en dat maakt de door modenestor Frans Ankoné ingerichte ’Nettenboeterzaal’ tot een schatkamer van verfijning. De traditie van de nettenboetende vissersvrouwen staat hier centraal. Hun concentratie en toewijding is omgezet in hedendaagse kledingstukken gemaakt van fragiele materialen of voorzien van delicate bewerkingen.

Anderen slaan de opdracht in de wind en prefereren een eigen interpretatie. Matthijs van Bergen werd verzocht ’iets te doen met het karakteristieke Staphorster Stipwerk’. Dat ’iets’ werd een vernuftig geplisseerde vloerbedekking ónder de aangeklede poppen, die regelrecht verwijst naar de befaamde kleurige stippen.

In talloze Nederlandse streekdrachten spelen verwerkingen zoals plooien, rimpelen en vouwen een belangrijke rol. Van Bergen heeft hier, net als vele andere ontwerpers, overduidelijk naar gekeken. Een zorgvuldig geplooid antiek bruidsschort uit Marken en de originele, ingenieus gevouwen, mutsen uit allerlei windstreken, harmoniëren én contrasteren met latere toepassingen van deze technische hoogstandjes.

De suikerzoete set van Fong Leng, de ingetogen lintjurk van Viktor & Rolf, de geplisseerde kledingstukken van internationale grootheden zoals de Japanners Issey Miyake en Junya Watanabe en een overdadig goudkleurig couturestuk van het Franse modehuis Givenchy moeten in schoonheid stevig wedijveren met de oudjes.

Tegenover het museum ligt het museumpark. Authentieke panden uit het gebied rondom de voormalige Zuiderzee zijn hier opnieuw opgebouwd en ingericht. Een visrokerij, school, café, winkels en woonhuizen vormen een dorpje. In de kerk staat moderne bruidskleding opgesteld. De gastconservatoren gaven deze opdracht aan Jan Taminiau. Van Benthum: „Jan kennende verwachtten we eigenlijk dat er een japon zou komen van honderd meter tule. Maar hij is juist doorgegaan op zijn vouwtechniek waarmee hij voor zijn laatste collectie aan de slag was gegaan. En dat sluit natuurlijk weer prachtig aan bij dat vouwen en plooien van die streekdrachten.”

Zo te zien zijn hedendaagse Nederlandse mannenkledingontwerpers dol op de wijde Volendammer broek. Ook de mannenkiel, kousen en accessoires, zoals grote gespen, knopen en oorbellen, nodigen uit tot nieuwe versies. Bij de voorbereidingen van de expositie struint mannenmodeontwerper Francisco van Benthum veelvuldig rond in het museumdepot.

Hij raakt gefascineerd door de silhouetten en details van de traditionele mannenkleding en verwerkt die subtiel in zijn mannencollectie ’Hope’ (winter 2008-2009). „Vooral die visserskleding vind ik fantastisch, en stoere elementen zoals tatoeages spreken mij aan. Die heb ik vertaald in borduursels. Door het combineren van traditionele details uit verschillende drachten vraag je je soms ineens af of iets nu origineel is of mode. Daarover gaat deze tentoonstelling onder meer.”

Het museum kocht onlangs een deel van deze collectie aan. Ook enkele andere eigentijdse kledingstukken waren al in het depot aanwezig. Zoals de outfits uit de opzienbarende streekdrachten-collectie van Viktor & Rolf waarbij de mannequins elk een stellage met licht en geluid meetorsten. Ook de reeds eerder aangekochte collectie met als titel ’Gone with the wind’ van de gezusters Spijkers & Spijkers past wonderwel bij de strekking van de tentoonstelling.

Naast modevormgevers leveren ook vele vooraanstaande Nederlandse illustratoren, stylisten, fotografen, sieradenontwerpers en andere vormgevers een bijdrage met hun kijk op traditie en vernieuwing. Piet Paris en Peter Jeroense reageren op de degelijke Delftsblauwe tegeltjes en stylisten en fotografen geven een frisse blik door een mix van ’toen’ met ’nu’.

In één van de huisjes in het buitenmuseum ligt onder het oog van een camera een dode vis weg te rotten. Ted Noten verstopte een collier in de vissenbuik. Het beest zal over drie weken zijn vergaan; de kostbare inhoud zal blijven. Het beeld maakt weemoedig. Wat rest er na verloop van tijd van traditie, van kleren, van mode? En hoe lang zullen de silhouetten op de dijk het volhouden? Verdwijnen zij door de wind of zal de mens ze aantasten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden