Review

Aan de rand van Europa

Niemand interesseert zich voor het Zuid-Poolse stadje Dukla. Maar de Poolse schrijver Andrzej Stasiuk boeit die verloren uithoek juist wel.

Bij een titel als ’Galicische vertellingen’ denk je al gauw aan schrijvers als Joseph Roth, Isaac Bashevis Singer en Soma Morgenstern, die in hun boeken de geest oproepen van de vergane joodse cultuur aan de oostrand van Midden-Europa. Maar in het Galicië van de Poolse schrijver Andrzej Stasiuk zijn alle sporen die aan de joden herinneren, verdwenen.

Het Galicië van Stasiuk ligt in het zuidoostelijkste puntje van Polen, tegen de grens met Slowakije en de Oekraïne. Niet alleen de joden, ook de communisten zijn er inmiddels weg. De streek rond het provinciestadje Dukla wacht echter vergeefs op de komst van de mensen met het nieuwe geld. Voor hen is deze uithoek van Europa niet interessant. Daarom ploetert de bevolking die er is achtergebleven maar zo’n beetje voort.

De streek wordt bewoond door verloren zielen die zich gelaten door het leven slaan. De mannen werken, scharrelen en brengen het geld naar de kroeg. De vrouwen verzorgen het huishouden, de kinderen en het vee en zoeken troost in de kerk. Het enige teken van de recente veranderingen in het dorp Zlobiska, het dorp waar Stasiuks ’Galicische vertellingen’ spelen, is de kiosk met zijn felgekleurde tijdschriften, tabakswaren en snuisterijen.

De kiosk blijft in Stasiuks vertellingen een geïsoleerd teken, zonder invloed op het leven van de dorpsbewoners om wie het de schrijver gaat. Stasiuk schrijft over taaie, verweerde zielen, die het bestaan nemen zoals het is. Ze haken niet naar het verleden en verlangen naar geen toekomst. Hun dromen, schrijft Stasiuk, zijn ze bij het opstaan alweer vergeten.

Zelfs een moord op klaarlichte dag in een volle kroeg brengt hen amper van hun stuk. De onverstoorbare Kosciejny doodt zijn buurman omdat die met zijn vrouw had geslapen. Daarna loopt hij kalm naar de politiepost. ’In godsnaam, Kosciejny’, zegt de veldwachter. Wanneer Kosciejny na drie jaar even met verlof uit de gevangenis is, pleegt hij zelfmoord om vervolgens als geest in het dorp te blijven rondzwerven.

De dorpsbewoners vertellen over hun ontmoetingen met de geest. De pastoor voert een mis voor hem op. Tijdens die mis verlicht een zonnestraal de kerk en even vergeten de kerkgangers ’hun namen en gestalten, hun pijn en gewicht en de tijd die zich in de aders nestelt en op heet zand of lood lijkt en nooit maar dan ook nooit rust gunt’. Met dat ene vonkje eindigt het boek.

Het is al weer zes jaar geleden dat Stasiuks ’Dukla’ in het Nederlands verscheen. In dat weergaloze boek beschrijft Stasiuk de streek rond het stadje haast louter in termen van licht, lucht, kleur, geur, geluid en ruimte. ’Dukla’ verscheen in 1997 en bezorgde Stasiuk internationale erkenning. De ’Galicische vertellingen’ schreef hij twee jaar eerder; ze hebben iets weg van een vingeroefening voor ’Dukla’.

In eigen land genoot hij toen al roem dankzij een korte, fulminante roman over zijn tijd in de gevangenis: ’De muren van Hebron’. De in 1960 in Warschau geboren Stasiuk leidde in de jaren tachtig het leven van een ziedende punk. Baantjes, drugs en rockmuziek. En voor de samenleving een opgestoken middelvinger. Zijn desertie uit het leger bracht hem in de cel.

Tegenwoordig woont Stasiuk in de omgeving van Dukla. Nog altijd met zijn rug naar de wereld. Vanuit Dukla bereist hij de oostelijke periferie van Europa, waarover hij duister-poëtische reportages schrijft voor kranten over de hele wereld.

In zijn laatste boek, ’Unterwegs nach Babadag’, is een aantal van die reisreportages gebundeld. Omineuze verhalen over een gebied dat door het moderne Europa onherroepelijk dreigt te worden vermalen. De anti-moderne romanticus Stasiuk bouwt in zijn werk aan een groots literair gedenkteken voor die vergeten wereld.

Andrzej Stasiuk: Galicische vertellingen. Uit het Pools vertaald door Karol Lesman. De Geus, Breda. ISBN 978 9044506921; 126 blz. euro
16,90

Dukla. ISBN 9789052267586; 160 blz. euro
euro 13,50

Unterwegs nach Babadag. Uit het Pools vertaald door Renate Schmidgall. Suhrkamp, Frankfurt am Main. ISBN 9783518417270; 299 blz. euro
22,80

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden