Wolkers op archiefbeeld waarom hij kut en pik schrijft en niet vagina en penis Beeld Maaike Bos

TV-column Maaike Bos

50 jaar Turks Fruit: beffen bestond niet in de literatuur voor Wolkers

Een documentaireserie over de impact van een boek vijftig jaar later? Hoe bestaat het. Ik zou geen hedendaags boek kunnen bedenken dat over een halve eeuw een serie van twee afleveringen vult. Maar het werkte. Deel één van ‘50 jaar Turks Fruit’ (NTR) woensdag was een ontroerend en imposant portret van het boek van Jan Wolkers, de betekenis ervan, het vuur dat het bij lezers en medeschrijvers opgewekt had, en de ruimte die het lezers gegeven had om zichzelf te bevrijden van burgerlijke grenzen.

‘Turks Fruit’ kwam uit in de Summer of Love van 1969, waar Wolkersbiograaf Onno Blom bij glundert want hij is ook van dat jaar. Hij las de bestseller rond zijn dertiende en was overrompeld door de rauwe beschrijvingen van seks en driften. Maar hij ziet het ook als het werk van ‘een buitengewoon intelligent en belezen constructeur’. “Wolkers wist precies wat hij deed. Hij is een echte schrijver.” Het boek moest helemaal af zijn in zijn hoofd, dan pas begon hij met schrijven, wist zijn derde vrouw Karina Wolkers.

Gebeeldhouwde taal

Zelf heb ik na het zien van de film ‘Turks Fruit’ van Paul Verhoeven (volgende week onderwerp van deel twee) het boek nooit gelezen. Dat ga ik absoluut alsnog doen. Arnon Grunberg en andere schrijvers vertellen over de enorme kracht die uit gaat van het allesverzengende liefdesverhaal, maar ook van de ‘gebeeldhouwde’ taal. In zijn woorden voel je de schaamteloosheid, de openheid, de radicale menselijkheid in alle gore, lijfelijke details. Literatuurwetenschapper Maaike Meijer: “Hij likt! In de hele literatuur voor hem was dat likken er nog niet.”

Poep, pies, vrouwelijk lichaamsvocht, druipend zaad, zulke woorden zijn ook in deze preutse tijd weer revolutionair. Hoezo eigenlijk goor? “De woorden verwezen alleen naar lichamelijkheid, volksheid”, legt Meijer uit, ook hoogleraar genderstudies. “Het burgerlijk lichaam is droog, gesloten, en alle lichaamsfuncties zijn vies. Wolkers gebruikte die woorden daarom in zijn agenda van anti-burgerlijkheid.”

Voor mannen was ‘Turks Fruit’ een seksuele bevrijding. Voor vrouwen nog niet.

Zij ontdekte ook iets anders. In het hele boek kruipt Wolkers maar één keer in Olga’s vrouwelijke perspectief. De rest is beschreven vanuit Eric, die eenmaal door Olga verlaten, ‘de ene meid na de andere naaide’. “Ik sleepte ze naar mijn hol en rukte ze de kleren van het lijf en ramde me een ongeluk.”

Nou nou, is dat nu seksuele bevrijding? Voor mannen dan. Laat de #MeToo-beweging het maar niet lezen. Hoe bevrijdend het boek ook blijft, de revolutie is verdergegaan. Dat bewees Merel Westriks frisse vrouwentalkshow ‘Ladies Night’ op Net 5 woensdag. Ten eerste bespraken Tjitske Reidinga en andere gasten dat de bekroonde serie ‘Fleabag’ vanaf volgende week dinsdag op Net 5 komt. Phoebe Waller-Bridge is een sekssubject, geen seksobject, dat zegt genoeg. 

Ten tweede was het woensdag Equal Pay Day. Een loopbaancoach deed voor hoe je kunt heronderhandelen om een salarisachterstand in te lopen: krik je testosteronniveau vooraf op met ‘de Bokito’, een serie oerkreten met vuisten. En ten slotte was er het lied van Katinka Polderman. “Hij wil niet beffen/ beffen vindt ’ie vies /Hij wil niet beffen/ omdat ik daar ook door pies”, zong ze lieflijk. Op de een of andere manier voelde het alsof Wolkers in de dames herleefde, én tegelijk meer nodig was dan ooit.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden