25 jaar Hotel New York: Op de Kop van Zuid werd Rotterdam een plek waar je geweest moest zijn

In de begindagen van Hotel New York was de Erasmusbrug er nog niet. Beeld Hollandse Hoogte / Marc van der Stelt - MS Fotografie

Hotel New York bestaat morgen 25 jaar. Hoe de komst van een hotel schakel werd in de transformatie van Rotterdam naar een hippe stad die in geen reisgids meer ontbreekt.

Zij waren pioniers die neerstreken op de plek waar enige decennia daarvoor duizenden pioniers waren vertrokken met de Holland-Amerika Lijn, op weg naar een beter leven aan de andere kant van de oceaan. De horecaondernemers Dorine de Vos, Hans Loos en Daan van der Have besloten begin jaren negentig hun droom van een Rotterdams stadshotel waar te maken op een plek die toen nog tot de meest desolate gebieden van de stad behoorde, maar inmiddels vol staat met flitsende hoogbouw.

"De Kop van Zuid was een terrein waar je nog niet dood gevonden wilde worden", zegt Van der Have (67). Hij was destijds al een doorgewinterde horecaondernemer die op verschillende plekken in Rotterdam populaire en succesvolle grand cafés had opgebouwd als Lux, Loos, Floot en het Westerpaviljoen. Maar het verzinnen van nieuwe horeca vond hij leuker dan het uitbaten ervan en dus had hij die etablissementen weer verkocht en broedde hij op nieuwe plannen, bijvoorbeeld een eigenzinnig hotel. "Dat leek me het summum."

Ergens in 1989 bekeek Van der Have met wat mensen uit de muziekwereld of de voormalige vertrekhal van de Holland-Amerika Lijn (HAL) geschikt was voor concerten. "We verbaasden ons over de bende. Het was toen nog douanegebied en er lagen overal voorraden metaal. Toen we voor het voormalig hoofdkantoor van de HAL stonden was het Berry Visser (de oprichter van Mojo Concerts, red.) - het staat me nog glashelder voor de geest - die zei: 'dit zou een mooie plek voor een hotel kunnen zijn'. Toen viel bij mij het kwartje."

Eenzame overlever

"Iedereen vond het een onwaarschijnlijk plan", zegt Van der Have. "Tegelijkertijd was ik vrij zeker van mijn zaak. Je voelde de magie en de geschiedenis van die plek, met die duizenden die hier voor altijd afscheid van Nederland namen. Ik zag dit als hét hart van Rotterdam. Die majestueuze uitstraling, midden op de rivier. Hier vielen al onze ideeën op hun plek."

Dat het een enorm waagstuk was, staat volgens Sjouk Hoitsma vast. Zij is curator van de tentoonstelling 'Hotel New York, Story of Pioneers' die het Museum Rotterdam naar aanleiding van het 25-jarig bestaan heeft samengesteld. "De Kop van Zuid was een desolaat gebied, met vervallen pakhuizen. Het gebouw stond als een eenzame overlever tussen afbraak. Alleen krakers en kunstenaars begaven zich daar. We hebben filmbeelden van een cruiseschip dat aanlegt, je ziet dat passagiers meteen in de tussen de ruïnes klaarstaande bussen worden geloodst. Hup, naar Amsterdam."

De tentoonstelling, met pioniers als rode draad, begint met de opening van de Wilhelminapier door de tienjarige naamgeefster. Er zijn beelden te zien van massa's mensen die met hun verhuiskoffers naar de kade kwamen, vergezeld door hun familie voor nog één allerlaatste vaarwelknuffel. Na de Tweede Wereldoorlog bereikte deze stroom een piek toen Nederland door veel mensen als te klein werd ervaren en een massale emigratie op gang kwam. De Holland-Amerika Lijn was een florerend bedrijf en straalde dat in het hoofdkantoor uit.

In de jaren zeventig kwam de klad in het eiland doordat havenbedrijven hun activiteiten westwaarts verplaatsten. In 1971 verliet de Nieuw-Amsterdam (II) voor de laatste keer de kade. Landverhuizers kozen steeds vaker voor het vliegtuig en de HAL concentreerde zich meer op de cruisevaart. Nadat het bedrijf in Amerikaanse handen kwam, werd het hoofdkantoor verplaatst en kwam het iconische gebouw met de twee groen uitgeslagen koperen torens leeg te staan.

Emigratiemuseum

Het drietal De Vos, Van der Have en Loos stapte naar de gemeente Rotterdam die druk doende was om het gebied te kopen, want er moest iets gebeuren. "Tot onze stomme verbazing stonden enkele belangrijke mensen open voor onze wilde plannen met een hotel met 72 kamers en een restaurant", zegt Van der Have. Dat waren bijvoorbeeld wethouder Jan Laan en zijn opvolger Joop Linthorst (beiden PvdA). Maar ook de befaamde Riek Bakker die destijds directeur stadsontwikkeling was.

"Zij snapten volledig onze bedoelingen", zegt Van der Have. "Maar ja, in de organisaties achter hen waren er genoeg die op de rem trapten." Zo herinnert hij zich een bijeenkomst op het kantoor van Bakker met een stel ambtenaren. "Zij zeiden dat Rotterdam geen stad voor horeca was. Het leek hun een veel beter plan om daar een emigratiemuseum te vestigen. Ik wilde mijn spullen al pakken met het idee dat de droom aan duigen was, toen Riek gebaarde dat we moesten blijven zitten. De ambtenaren waren de deur nog niet uit of Riek zei: 'Ik moest hen dit even laten vertellen, maar er komt niks van in. Het hotel gaat er komen.' Het project hing wel vaker aan een zijden draadje."

Hoe langer Van der Have zich in het voormalige kantoorpand ophield om de plannen uit te werken, hoe meer hij zich verbaasde over het feit dat de stad zich van de rivier had afgekeerd. "Hoe kan dat? Dat machtige water herbergt nu juist de mooiste eigenschappen van de stad. We wilden dus ook een directe verbinding tussen het hotel en de overkant óver het water. Dat begon met één boot en het werden er al snel zeven, die duizenden mensen per week naar de andere kant brachten."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Het gebouw in 1950, toen nog HAL-hoofdkantoor. De Nieuw Amsterdam legt aan. Beeld Collectie-Cees-Zevenbergen

Modderige weg

Na 25 jaar staat het voor kunsthistorica Patricia van Ulzen vast dat Hotel New York een belangrijke rol heeft gespeeld in de omslag van een saaie stad naar het huidige beeld dat van Rotterdam bestaat. In 2007 promoveerde zij op haar proefschrift 'Dromen van een metropool', waarin zij onderzocht hoe het kwam dat dat beeld in dertig jaar 180 graden draaide. Zij concludeerde dat een groep eigenwijze en creatieve ondernemers, zoals het drietal van het hotel, in dit proces cruciaal zijn geweest.

"Vanaf het allereerste moment was Hotel New York voor heel Nederland de plek waar je geweest moest zijn", zegt Van Ulzen. "Rotterdammers namen daar hun kennissen van buiten de stad of zelfs van buiten Nederland mee naartoe om te eten. Vanaf dat gebouw had je een prachtig zicht op de moderne stad Rotterdam. Wat ooit bekend stond als lelijk, werd weer mooi en interessant gevonden. Rotterdammers wilden dat weten ook."

Wat volgens Van Ulzen ook meespeelde was dat de drie oprichters de raad in de wind sloegen om te wachten tot de Erasmusbrug was aangelegd. Nu moesten bezoekers ofwel een avontuurlijk boottochtje over de Maas ondernemen of een stuk omrijden via de Willemsbrug. "En dan moest je nog slagbomen passeren en over een modderige weg verder rijden. De sfeer van pioniers ontstaat dan vanzelf."

Kosmopolitisch

Rond de jaren zeventig kampte Rotterdam volgens Van Ulzen met een soort identiteitscrisis. Was het nu wel een metropool? Was het niet te ongezellig? De oplossing werd gezocht in kleinschalige dingen zoals braderieën en tentjes in de binnenstad. De vermaledijde paviljoentjes op de Coolsingel zijn daar nog een restant van. "Maar met deze ruimtelijke blik vanaf Hotel New York op de rivier en de stad realiseerden velen zich pas hoe modern en kosmopolitisch hun havenstad eigenlijk was. Dat verbonden zijn met de hele wereld, dát werd de nieuwe identiteit. "

Daan der Have ziet dat laatste ook. "Zonder onbescheiden te willen zijn, denk ik dat Hotel New York in Rotterdam zorgde voor een fikse groei in eigenwaarde en zelfbewustzijn. Opeens waren er Amsterdammers die in Rotterdam wilden logeren en eten. Dat was nog nooit vertoond."

De tentoonstelling 'Hotel New York, Story of Pioneers' is vanaf vandaag tot 1 november te zien in Museum Rotterdam, Rode Zand 26.

Interieur van Hotel New York. Beeld Hollandse Hoogte / Miquel Gonzalez
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden