Jan Jaap van der Wal (r), Harm Edens en Peter Pannekoek (l).

Dit was het nieuwsInterview

25 jaar ‘Dit was het nieuws’: Valt er nog wat te lachen? Ja!

Jan Jaap van der Wal (r), Harm Edens en Peter Pannekoek (l).Beeld Maartje Geels

Het satirische tv-programma Dit Was Het Nieuws bestaat 25 jaar. Hoe komen de makers aan grappen in deze prikkelloze tijd?

Uitzendingen van 25 jaar geleden zagen er wel wat relaxter uit. Ze zijn te zien op You-Tube: er hingen nog geen ongezellige plexiglasschotten tussen de deelnemers, zoals nu. En lachgraag publiek was er juist wél; het team maakte grappen op die live energie. Maar de gouden formule van Dit was het nieuws is in al die jaren nagenoeg hetzelfde gebleven: twee teamcaptains en twee gasten zien beelden uit het nieuws van de afgelopen week, en moeten de nieuwsaanleiding bedenken.

Het vrijelijk associëren wordt enorm aangemoedigd. Dus kan een gast tussen het filosoferen over beelden van het Catshuisoverleg of van eenzame ouderen door, zomaar ineens een bekentenis doen over haar eigen eenzaamheid in de lockdown, en dat ze alleen nog maar met haar kat praat, bijvoor­beeld. Teamcaptain Peter Pannekoek stelt haar dan gerust: “Je moet je pas zorgen maken als je kat terugpraat.” Na de eerste quizronde is de stand altijd 4 tegen 4: parodie op een puntentelling. Er zijn trouwens nog steeds gasten die bekennen dat heel lang niet te hebben gesnapt.

Misschien waren de grappen in het begin iets gewaagder. In 1996 was er een uitzending waarbij teamcaptains Thomas Acda en Raoul Heertje ongekende lol hebben met hun gasten, schrijver/journalist Willem Oltmans en cabaretier Sanne Wallis de Vries. Je ziet Oltmans op een zeker moment van enthousiasme zelfs aan Heertje hangen. Oltmans’ net verschenen boek wordt enorm belachelijk gemaakt en Acda vraagt zich af of het geen plagiaat is. Op zijn beurt verbetert Oltmans presentator Harm Edens steeds in z’n uitspraak van Mandela. “Het is Mandèla!” Edens is het ineens zat en bijt hem toe: “Ik pak je bovengebit af als je nou nog iets zegt. Ik zet het bakje hier vast neer.”

Trappelen in het voorportaal

De oude uitzending deed denken aan die van afgelopen donderdag, waarin Adriaan van Dis te gast was. Het was dollen met Van Dis, die vertelt over de dood ‘die staat te trappelen in het voorportaal’. Teamcaptain Jan Jaap van der Wal probeert hem op te beuren: “Adriaan, die dood wacht heus nog wel even.” Edens: “Dus het kan best de laatste keer zijn dat je hier bent.” Van Dis, vrolijk: “Ja, maar Soekarno zei altijd… vivere pericoloso, gevaarlijk leven. Dat motto huldig ik ook.” Teamcaptain Pannekoek: “We moeten door, Van Dis gaat dood!”

In 1995 bedachten Raoul Heertje, Thomas Acda, Eric van Sauers, Hans Sibbel en Dolf Jansen van de Comedytrain dit Nederlandse equivalent van het satirische BBC-programma Have I Got News for You. En nu viert Dit Was Het Nieuws bij de Avrotros z’n 25-jarig bestaan, met sinds 2017 teamcaptains Jan Jaap Van der Wal en Pannekoek. Ze trekken wekelijks meestal een miljoen tot soms anderhalf miljoen kijkers.

Elke woensdagavond wordt de uitzending van donderdagavond in Hilversum opgenomen. Op maandag mailt eindredacteur/cabaretier Eric van Sauers de redactie, de freelance schrijvers en Edens het script toe - met de inleidende tekst voor Edens plus de nieuwsfoto’s - waarna het grappen en associaties bedenken kan beginnen. Niet zoals voorheen met z’n allen aan een grote tafel, maar iedereen in z’n eentje thuis.

Opname als uitje

Hoe lukt het de makers zo’n komisch programma samen te stellen in deze tijd, waarin niemand iets beleeft? Aan Harm Edens, al 25 jaar de vaste presentator, zal het niet liggen. Hij heeft geen last van de coronablues. Als hij niet voor Dit was het nieuws in touw is, is hij ‘bezig de wereld te redden’. Alles om dit land duurzamer te maken. Door zijn werk voor denktanks - hij leidt webinars en heeft een radioprogramma bij BNR - ziet hij nog veel mensen. “Kijk, grappen maken in Dit was het nieuws is nu een andere tak van sport. De creativiteit moet van dieper komen. We denken elke week dat we iets beter weten hoe het moet, maar dat valt elke keer ook weer bitter tegen. Haha. De meeste gasten bulken anders dan voorheen ook niet van de verhalen, zij zien de opname als uitje en komen verder nergens. Toch lukt het elke uitzending weer.”

Een van de grappenschrijvers voor Edens is cabaretier/De Speld-schrijver Janneke Rinzema (32). Ook bij haar geen coronalast, ze beschrijft de rol van de comedian bijna als een vitaal beroep: “Ik zie hoe humor helpt om paniek en angst te remmen. We zijn belangrijk! Het voordeel van deze tijd is dat er veel gemeenschappelijke onderwerpen zijn. Hoewel het lastig is om nog iets origineels te grappen over mondkapjes, bedacht ik laatst deze: Door corona gaan wereldwijd miljoenen kinderen niet naar school. Die zijn namelijk te druk met het naaien van onze mondkapjes.” Die grap haalde de eindmontage. Ze had geluk, meestal wordt er van de opname wel een uur weggegooid.

Peter Pannekoek (34) zegt ook te profiteren van die gemeenschappelijkheid. “Als ik voorheen iets vertelde, hoopte ik dat een deel van publiek het herkende en ging lachen. Nu herkent iedereen alles. We hebben met z’n allen nog nooit meegemaakt dat we de hele tijd hetzelfde meemaken. Het is onontkoombaar universeel. Ook die sneeuw en dat schaatsen.” Zijn shows liggen stil, dus hij is blij dat hij zijn gedachten elke week op tv ‘kan uitventen’. Anders dan Hans Teeuwen, die laatst zei dat als je een comedian niet laat optreden het is alsof je een renpaard zijn benen afhakt.

Niet bang voor corona, maar wel voor een keelontsteking

Pannekoek: “Op matige dagen voel ik wel een donker filter over het leven hangen. Ik ontmoet geen onbekende mensen meer. Als ik in de kroeg een irritant verhaal hoor, geeft me dat ook inspiratie. In een eerder seizoen van Dit was het nieuws had ik nog rijlessen, toen maakte ik elke week wel iets mee. Nu loop ik naar de supermarkt en terug. Dat is het eigenlijk. Om coronaclichés te vermijden, probeer ik op een derde of vierde gedachte over iets te komen. Bij de verlenging van de avondklok viel het me op dat er ineens geen relschoppers meer waren met die kou, het zijn wel mooiweerrellers. Niet bang voor corona, maar wel voor een keelontsteking.”

Wie als comedian tussen twee coronalanden pendelt, is Jan Jaap van der Wal (41). Hij heeft tot nu toe aan de helft van de Dit was het nieuws-uitzendingen meegedaan, en werkt in Vlaanderen bij twee komische programma’s: De slimste mens en De ideale wereld. Hij kan steeds ongetest de grens over, een map met papieren geeft hem een vrijgeleide.

Van der Wal: “Dat er nu langzamerhand een eind aan die pandemie moet komen lijkt me duidelijk, maar de manier waarop je dat voor elkaar moet krijgen, daar kunnen wij dan weer grappen over maken. Het is rot dat we weinig meemaken, ja. Gelukkig komen er verkiezingen aan, en dat avondklokgeding vorige week was een dag voor onze opname. Dan ben je blij.”

We hebben het enorm druk met onszelf

Als Harm Edens terugblikt op de afgelopen 250 uitzendingen, moet hij concluderen dat Nederlanders braver zijn geworden en een versmalde blik hebben gekregen. “We hebben het enorm druk met onszelf. Weet je dat er meer dan vijftig dictaturen in de wereld zijn die corona misbruiken om hun bevolking nog meer te onderdrukken? Ik kom vaak met opmerkingen in die richting, maar die halen meestal de eindmontage niet. We hebben een redactie vol dertigers, en van ons team ben ik de oudste en degene die zich het meest boos maakt over dat soort nieuws.”

Jongere gasten zijn juist weer schaamtelozer, vertelt Edens. “Over geslachtsziektes en relaties tot enorme privégevoelens kun je hardop praten op tv, maar het hoeft niet per se. Ik zou het niet doen. Maar dat doen ze wel, wat ik ook wel weer grappig vind. We zijn als team redelijk divers: één van ons is getrouwd, één is gay, één is single. Alleen wat weinig vrouwen, ja, we doen ons uiterste best. Niet iedereen durft ook als gast langs te komen, het is toch een rare achtbaan waar je in stapt.”

Grappenschrijver Rinzema, die werkt aan een eigen comedyserie voor tv, is een van de drie vrouwelijke medewerkers aan het programma. “Ik stuur voor Dit was het nieuws altijd zo veel mogelijk grappen in per onderwerp. De ene keer haalt de flauwe grap het, soms de harde, soms een gelaagde. Ze willen het hele humorpalet bestrijken. Als schrijver snap je dat er soms grappen moeten sneuvelen. Toen misdaadjournalist Alberto Stegeman, die te gast was, ineens opbiechtte dat hij vlak voor een spannende opname van zijn programma in de bosjes ging poepen, was dat hilarisch. Dan blijft er minder tijd over voor andere grappen. Net als toen Theo Hiddema in de uitzending uitgebreid ging paffen en drinken.”

Een gast even lekker stevig aanpakken

Op zulke momenten kunnen Pannekoek en Van der Wal hun improvisatietalent juist ten volle inzetten. Een gast even lekker stevig aanpakken bijvoorbeeld. Dat kan Van der Wal doen in Dit was het nieuws, maar in Vlaanderen ‘wordt dat niet geapprecieerd’, weet hij. Zelfs een politicus aanpakken niet.

Van der Wal: “Vlaanderen is groot geworden met Urbanus van Anus en Kamagurka. In Nederland wordt dat absurdisme weer minder begrepen, wij zijn meer een land van politieke humor, in de traditie van Wim Kan, Koot & Bie en Freek de Jonge.”

Op het moraliserende, dominee-achtige af. Daar is Dit was het nieuws wars van, soms zijn de gasten zelfs even grappiger dan de comedians. Edens: “Ja hoor, dat mag, zeker in deze barre tijden, met veel plezier. Ik probeer vooral zelf niet te leuk te zijn.”

Dit Was Het Nieuws, elke donderdag om 21.30 uur op NPO 1, met op 25 februari als gast Fons Lambie en Catherine Keyl.

Lees ook:
Peter Pannekoek: ‘Ik mis de spiegel van mijn vaders gebreken’

Peter Pannekoek (Hilversum, 1986) is stand-upcomedian en tekstschrijver. Tussen september 2014 en september 2016 verzorgde hij de weekafsluiter bij ‘De Wereld Draait Door’. Hij treedt op in het theater met zijn show ‘Later was alles beter’ en is vanaf 31 augustus weer te zien als teamcaptain in het AvroTros-programma ‘Dit was het nieuws’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden