Opinie

'1 2, 1 2 3 4': de aftocht tussen ballet en Balkan

De nieuwste dansvertelling van Truus Bronkhorst en Marien Jongewaard heet '1 2, 1 2 3 4' en duurt negentig minuten. Ik had daarin een indirect commentaar verwacht op 'Kosovo' - dit duo schuwt het engagement immers niet - maar ik kwam bedrogen uit. Deze productie was al in grote lijnen af vóór het mislukken van Rambouillet. Al die eigen Kosovo-associaties moeten en mógen echter wel. Daar gaat het deze goochelaars met archetypen en clichés zelfs om.

Hun spelen met zingeving laat hen ditmaal vooral teruggrijpen naar hun eigen verleden, als houvast in hun eigen voortgang. Want Het Gevecht gaat door, in een zich aanpassende context. Bronkhorsts voornemen om op het podium terug te keren - ze is nu 47, een collega van NDT-3-ers - geeft daar een nieuwe dimensie aan.

Omdat het achtkoppige vriendenteam als minderheid in de danswereld zich niet laat 'wegzuiveren', staan de mannen er dus weer in het gelid: met blote bast en in zwarte broek met leren riem. Opnieuw is de schutting met de overgekalkte woorden 'Please Pay Attention' van stal gehaald. In het merelveld tussen publiek en achterwand zijn de acht weer overgeleverd aan de razernij door ritme en rite. In stilte en zonder licht gloeit hun geschuifel en gesis op. 'Wild is the wind' wakkert Nina Simone de lichaamskreten aan. Haar stem laat zwiepen en vegen en jaagt de acht op tot gestoei, geworstel, gemartel. Deze dansers zijn klassieke worstelaars, clowneske cowboys, para-militairen, etc. Hoe dan ook, het Kosovo-gehalte blijkt opeens hoog te zijn. Die actualiteit geeft overigens aan de laatste woorden van Martin Luther Kings dream-speech (die snel op de schutting voorbijtrekken) wel een perverse betekenis. Kings droom werd immers in Europa door alle oorlogsparticipanten uitgehold.

Maar er is meer dat '1 2, 1 2 3 4' een Grimm-sprookje nieuwe stijl maakt. Wat zo semi-onschuldig begint met de lust van een stel jonge honden die letterlijk hun pootjes lichten om als vogelvrijen rond hun eigen as te zweven, loopt uit op het leegschieten van klapperpistooltjes op de tribune. Het leidt zelfs tot een dubbelzinnige necrofilie wanneer vier van de Rambo's een gesnaveld masker opzetten. Hoe aanminnig ook de andere vier fysiek contact met de gemaskerden aangaan, elk vredesteken ketst af. Slachters en slachtoffers: allen slaan als vliegen te pletter tegen de schutting.

Bronkhorsts entree brengt rust. Haar magnetisme is strammer, maar haar pathos niet. En dat wringt als zij het oorlogspuin overziet. 'Praise God Almighty, free at last?' Jongewaards spiegelfunctie wordt noodgedwongen door Jean Louis Barning overgenomen. Door hem put ze moed uit haar wanhoop, als 'Der Einsame in Herbst' (Mahlers 'Lied von der Erde'). Haar stichtelijke opbouwwerk zorgt voor lusteloze luxe, met smoking-swing op salsa-maat. Een zoutarm dieet voor een uitzichtloze toekomst is echter te erg, dus zetten allen er met een slordige zwierigheid via witte pauwenveren een punt achter. Catharsis en climax zijn daarmee omzeild en dit maakt van dit verhaal een slaaplied tegen nachtmerries.

Er was ditmaal te weinig teamgeest, te weinig precisie, en de persoonlijkheden kwamen amper uit de verf. En waar bleef de wrange subtiliteit en timing? Misschien gaf deze 'ikweenie-Kosovo'-variant over een danseres als weduwe van haar theaterleven me daarom zo'n onbestemd gevoel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden