ADFOost-Congo

Zwijgzame jihadisten maken het oosten van Congo onveilig

Militairen van het leger van de Democratische Republiek Congo op patrouille in het oosten van het land, na een aanval op een dorp door de gewelddadige islamitische terreurgroep Allied Democratic Forces (ADF). Beeld AFP
Militairen van het leger van de Democratische Republiek Congo op patrouille in het oosten van het land, na een aanval op een dorp door de gewelddadige islamitische terreurgroep Allied Democratic Forces (ADF).Beeld AFP

In coronatijd neemt het geweld in Oost-Congo toe. De radicaal-islamitische militie ADF is de grootste boosdoener.

Het nieuwe jaar is in het onrustige Oost-Congo bloedig begonnen. Soldaten vonden op Nieuwjaarsdag in het hoge gras bij de plaats Tingwe 25 lijken. Een paar dagen later werden in het dorp Mwenda 22 inwoners gedood met vooral kapmessen.

“Onze regio is een kruitvat, een grote begraafplaats”, merkte de lokale bestuurder Fulbert Kasairo op. Een week daarna werden 46 mensen afgeslacht in het gehucht Abembi, middenin een stuk regenwoud.

“De slachtoffers in Abembi zijn voornamelijk vrouwen en kinderen. Een vrouw overleefde met een schotwond evenals een kind van wie de handen zijn afgehakt”, meldde Gili Gotabo van een plaatselijke mensenrechtenorganisatie. “Velen zijn onthoofd, een typerend kenmerk van de Allied Democratic Forces.”

ADF de gewelddadigste

De Verenigde Naties meldden recentelijk dat het aantal slachtoffers van gewapende groepen in heel Congo vorig jaar meer dan verdubbeld is. De militie Allied Democratic Forces (ADF), alleen actief in het oosten van het land, is verantwoordelijk voor een derde van de 2487 vermoorde Congolese burgers in 2020. De acties van deze militie komen volgens de VN neer op oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Het ADF is de gewelddadigste van de ongeveer honderd milities die actief zijn in Oost-Congo, dat al zo’n 25 jaar geteisterd wordt door geweld. De groep wordt omschreven als extreem islamitisch en soms in één adem genoemd met onder meer Boko Haram in Nigeria, Al Shabaab in Somalië en Ahlu Sunnah Wa-Jama in Mozambique, die allemaal gelieerd zijn aan de terreurbewegingen Islamitische Staat (IS) of Al Qaida.

Maar hoort het ADF wel thuis in dat rijtje? Radicaal-islamitische terreurbewegingen proberen meestal kalifaten op te richten in chaotische regio’s waar voornamelijk moslims leven. Niets wijst erop dat het ADF een islamitische staat wil creëren. Bovendien is in Congo slechts 10 procent van de bevolking moslim, van wie de meesten niet leven in de provincies Ituri en Noord-Kivu, waar het ADF actief is.

Goedbetaalde strijders

Volgens de digitale publicatie defenceWeb, gespecialiseerd in militaire en veiligheidsvraagstukken in Afrika, rekruteert de militie dan ook in omliggende landen. “Het ADF doet dat onder moslimjongeren in Burundi, Rwanda, Oeganda en Tanzania. De beweging is aantrekkelijk omdat ze de reputatie heeft haar strijders goed te betalen.” De goede lonen trekken ook niet-moslims aan.

De militie doet niet aan openbare verklaringen over terreuracties. Wel eist IS met enige regelmaat de verantwoordelijkheid daarvoor op, maar het ADF beaamt dat niet. De beweging hult zich in een mysterieus stilzwijgen. Strijders die hun mond voorbijpraten of proberen te deserteren, kunnen rekenen op onthoofding of kruisiging.

Het ADF ontstond in Oeganda en werd in 1995 door het leger van dat land de grens naar Congo overgejaagd. De basis voor de radicaal-islamitische signatuur heeft Jamil Mukulu gelegd, zoon van christelijke ouders die zich op jonge leeftijd bekeerde tot de islam.

Hij leefde onder meer in Saudi-Arabië en Soedan waar hij in contact zou zijn gekomen met de voormalige Al Qaida-leider Osama bin Laden. “Mukulu verbleef ook in kampen in Afghanistan en Pakistan”, schrijft onderzoekster Eleanor Beevor in een analyse voor het Instituut voor Strategische Studies.

Zij concludeert: “Er zijn tekenen dat het ADF een militant islamisme voorstaat als identiteit. De beweging bootst technieken van de Islamitische Staat (IS) na, maar onduidelijk is of ze steun aan IS heeft gevraagd. Ook heeft ze geen voorkeur uitgesproken in de concurrentie tussen Al Qaida en IS.”

Wrede opvolger

Het ADF werd gedurfder nadat Mukulu in 2015 werd gearresteerd en sindsdien in een Oegandese gevangenis zit. Opvolger is Musa Baluku, eveneens een Oegandees, die zich al jong een jihadist noemde en door voormalige ADF-leden wordt beschreven als een wrede man met een kort lontje.

Onder zijn aanvoering begon de militie het Congolese leger aan te vallen, evenals Monusco, de VN-vredesmissie in Congo. In 2017 kwamen bij zo’n actie vijftien blauwhelmen om het leven, evenals vijf militairen van het Congolese leger. Daarop zette het Congolese leger een klopjacht in op het ADF, waarop de militie antwoordde met vooral moordpartijen onder burgers.

Verder houdt het ADF zich voornamelijk bezig met criminele activiteiten. De club gaat regelmatig kortstondige partnerschappen aan met andere milities voor de smokkel van Congolese grondstoffen.

Gevreesd onder de bevolking

Maar het lijkt er ook op dat de militie zich als moordcommando verhuurt aan de etnische bevolkingsgroepen in Oost-Congo die elkaar naar het leven staan. Daarom is ze gevreesd onder de bevolking die de militie – terecht of onterecht – de schuld geeft van bijna elke terreuractie in Oost-Congo.

Het zwakke leger blijkt intussen niet in staat een einde te maken aan het geweld. Erger nog, er zijn zelfs bewijzen dat militaire eenheden, die slecht en onregelmatig soldij ontvangen, soms samenwerken met het ADF bij smokkelpraktijken.

Lees ook:

Een nieuwe plaag treft Afrika: moord op christenen

In tien jaar tijd verplaatste het jihadistisch geweld tegen christenen zich van Iran en Syrië naar Afrika. ‘We krijgen elke dag meldingen van aanvallen op christelijke dorpen. Het komt niet eens meer in het nieuws.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden