AnalyseOorlog in Oekraïne

Zwijgen is ook een reactie: niemand weet raad met Poetins ‘overwinningstoespraak’

De Russische president Vladimir Poetin gaf zijn speech op het Rode Plein, waar ook de jaarlijkse militaire parade werd gehouden.  Beeld AP
De Russische president Vladimir Poetin gaf zijn speech op het Rode Plein, waar ook de jaarlijkse militaire parade werd gehouden.Beeld AP

De vergelijking die de Russische president maakte tussen anti-nazi-heroïek uit Tweede Wereldoorlog en de huidige strijd in Oekraïne roept internationaal verontwaardigde reacties op. ‘Zelfs de meest toegewijde Poetin-supporter zal niet geloven dat dit een overwinningsbeeld is.’

Christoph Schmidt

Dat de 9-mei-toespraak van de Russische president Vladimir Poetin niet zo veel nieuws bevatte, dat was maandag eigenlijk het grootste nieuws. Maar minstens zo opzienbarend was het gebrek aan reacties van wereldleiders. Het leek alsof zij ook niet wisten wat ze nu weer moesten zeggen over Poetins herhaalde beschuldiging dat de oorlog in Oekraïne de schuld is van het Westen. Zwijgen is ook een reactie.

Voorafgaand aan Poetins toespraak hielden analisten rekening met grofweg twee scenario’s. Op de Dag van de Overwinning (in 1945, op nazi-Duitsland) zou hij Oekraïne formeel de oorlog verklaren en daarmee een algehele mobilisatie afkondigen, in een poging om de moeizame invasie alsnog tot een goed einde te brengen. Óf hij zou zogenaamd de ‘overwinning’ uitroepen en misschien een staakt-het-vuren afkondigen. Het werd geen van beide.

Politici en andere prominenten binnen en buiten Rusland gingen vooral los op Poetins vergelijking tussen de anti-nazi-heroïek van het Sovjetleger tijdens de Tweede Wereldoorlog en de huidige oorlog tegen de ‘neo-nazi’s’ in Oekraïne.

Retoriek omgedraaid

“Met de invasie van Oekraïne weerkaatsen Poetin en zijn kliek van generaals het fascisme en de tirannie van 77 jaar geleden”, zei de Britse defensieminister Ben Wallace, die Poetins retoriek daarmee omdraaide.

Hetzelfde deed ex-oligarch en uitgeweken aartsvijand van Poetin, Michail Chodorkovski. “Op 9 mei 1945 hebben de nazi’s, die Kiev op 22 juni 1941 bombardeerden, gecapituleerd. Op 24 februari 2022 is Kiev opnieuw gebombardeerd door de nazaten van sommige van de overwinnaars, die fascisten zijn geworden.”

Vanuit Kiev voorspelde president Volodimir Zelenski dat de Oekraïners, die als toenmalige Sovjet-onderdanen volop meevochten tegen nazi-Duitsland, binnenkort ‘twee Dagen van de Overwinning’ zullen vieren: na 9 mei zou er nieuwe feestdag in aantocht zijn. Poetin zal tegen die tijd ‘geen enkele’ overwinningsdag meer kunnen vieren, aldus Zelenski.

Hoestend iets zeggen over de nazi’s van de Navo

Kira Jarmysj, woordvoerder in ballingschap van de gevangen Russische oppositieleider Aleksej Navalny, schetste op Twitter het volgende beeld van Poetins toespraak: ‘Een oude man, krankzinnig in zijn zelf-isolement, staat alleen op het podium, hoest en zegt iets over de nazi’s van de Navo. Ik denk niet dat zelfs de meest toegewijde Poetin-supporter zal geloven dat dit een overwinningsbeeld is.”

In een toespraak in Maastricht reageerde minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken fel op Poetins beschuldiging dat de werkelijke schuld voor de oorlog bij het Westen ligt. “De grootst mogelijke kletskoek”, noemde Hoekstra dat verwijt. “Poetin probeert de Russische bevolking het bos in te sturen met een fabeltje.”

Dat de Navo-landen een steeds grotere bedreiging zouden vormen voor de Russische veiligheid, is volgens de CDA-minister ‘een volstrekt ongeloofwaardige poging tot het fabriceren van een voorwendsel en het vervalsen van de geschiedenis’.

Toespraak Rutte

Premier Rutte spreekt deze donderdag het Oekraïense parlement in Kiev toe, via een beeldverbinding. In een tweet meldt Rutte dat hij graag ingaat op de uitnodiging van president Volodimir Zelenski.

Begin maart richtte de premier zich al eens tot de Oekraïense bevolking. Op 31 maart sprak Zelenski vanuit Kiev de Tweede Kamer toe. “Nederland blijft schouder aan schouder staan met Oekraïne tegenover de Russische agressie”, aldus Rutte.

Lees ook:
Hoe verkoopt Poetin zijn oorlog in Oekraïne op 9 mei?

De Russen herdenken de overwinning op de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog. Welke retoriek hanteert president Poetin bij de viering? Trouw zette in een voorbeschouwing drie scenario’s uiteen.

Wat wil Poetin? ‘Hij is het zicht op de realiteit volledig kwijt, op termijn kan Rusland dit niet winnen’

Rob de Wijk, historicus en Trouw-columnist, duidde op de eerste dag van de invasie de situatie van dat moment.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden