InterviewAmineh Kakabaveh

‘Zweden mag Koerden niet voor de bus gooien om Navo-lidmaatschap’

Parlementslid Amineh Kakabaveh stapte in 2019 uit de Linkse Partij. Sindsdien is ze partijloos parlementslid. Maar niet zonder macht: zonder haar ja-stem de huidige premier Magdalena Andersson niet in het zadel gezeten. Beeld ANP / TT News Agency
Parlementslid Amineh Kakabaveh stapte in 2019 uit de Linkse Partij. Sindsdien is ze partijloos parlementslid. Maar niet zonder macht: zonder haar ja-stem de huidige premier Magdalena Andersson niet in het zadel gezeten.Beeld ANP / TT News Agency

Zweden is op weg naar het Navo-lidmaatschap. Parlementslid Amineh Kakabaveh vreest dat Zweedse Koerden de dupe worden.

Anne Grietje Franssen

De Zweedse parlementsverkiezingen zijn in aantocht. Ondertussen is er nog steeds geen ontknoping in de Navo-onderhandelingen – of is het een geschil? – tussen Zweden en Finland enerzijds en Turkije anderzijds. Zolang de Noord-Europese landen niet aan zijn voorwaarden voldoen, houdt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan de poorten naar de alliantie gesloten.

Volgens Erdogan heeft Zweden beloofd 73 vermeende terroristen aan Turkije uit te leveren. Het zou gaan om een lijst mensen die banden hebben met de door de EU als terreurgroep bestempelde PKK, de Koerdische Arbeiderspartij, en de Gülenbeweging, die volgens Erdogan verantwoordelijk is voor het orkestreren van een couppoging in 2016.

Daarnaast verlangt Erdogan dat Zweden geen steun meer verleent aan de Koerdische Democratische Uniepartij wier gewapende tak in Syrië de Islamitische Staat bestrijdt. Volgens Erdogan is deze partij niet meer dan een dekmantel voor de PKK.

Zweden zoekt in dit politieke machtsspel naar een wankel evenwicht tussen het tevredenstellen van Turkije en het behoud van het eigen morele gelijk. Is Zweden bereid de Koerdische gemeenschap op te offeren in ruil voor een Turkse ja-stem?

‘Ik dacht dat het een 1-aprilgrap was’

Politicus Amineh Kakabaveh is een van de Koerdische Zweden die door Erdogan als terrorist is gebrandmerkt. In de Turkse staatsmedia wordt ze in een adem genoemd met de PKK. De Turkse ambassadeur in Zweden heeft zelfs gevraagd om haar uitlevering. “Ik dacht dat het een 1-aprilgrap was”, zegt ze, ontsteld. “Ik kom niet eens uit Turkije.”

Sinds Kakabaveh in 2019 uit de Linkse Partij stapte is ze partijloos parlementslid – een politieke wilde, zoals dat in Zweden wordt genoemd. In die hoedanigheid heeft ze toch veel macht, want zowel links als rechts hebben haar steun nodig voor een meerderheid. Zo had zonder haar ja-stem de huidige premier Magdalena Andersson niet in het zadel gezeten.

Tijdens haar tienerjaren werd Kakabaveh, ‘gedwongen tussen leven en dood’, een peshmerga in de socialistische beweging Komala. Toen haar in Iran de doodstraf boven het hoofd hing, vluchtte ze in 1992 naar Zweden. Sindsdien is ze naar eigen zeggen niet meer gelieerd aan welke Koerdische groepering dan ook. Ze strijdt alleen nog geweldloos voor rechtvaardigheid, binnen Zweden en daarbuiten.

“Iedereen die opkomt voor de rechten van Koerden is in Erdogans ogen een terrorist”, zegt Kakabaveh. “Ik heb nooit gevochten tegen de Turkse regering, ik ben nooit lid geweest van de PKK. Ik ben simpelweg een politicus die zich inzet voor minderheden, voor mensenrechten, voor gelijkheid. Ik ben een sterke vrouw die niet bang is om zich uit te spreken. Daarmee vorm ik voor Erdogan een bedreiging.”

De Zweedse minister van Justitie Morgan Johansson probeerde de gemoederen te bedaren. “Niet-Zweedse staatsburgers kunnen op verzoek van andere landen worden uitgeleverd, maar alleen als het verenigbaar is met het Zweedse recht en de Europese Conventie.”

Huiverig voor uitlevering

Toch blijkt lang niet iedereen er gerust op. De afgelopen maanden is Kakabaveh benaderd door ‘honderden mensen’ die zich ernstige zorgen maken om haar en hun eigen veiligheid. Die niet meer durven te protesteren, huiverig zijn voor de Zweedse veiligheidsdienst en vrezen dat ze, zodra ze naar het buitenland gaan, opgepakt en uitgeleverd kunnen worden door aan Erdogan loyale regimes. “Als parlementslid ben ik vaak bedreigd dus heb ik bodyguards. Maar dat is natuurlijk een uitzondering. De meeste Koerden hebben geen beveiliging.”

Zweden laat niet alleen Koerden in de kou staan, zegt Kakabaveh; we verkwanselen ook onze humanitaire idealen en solidariteit. Ook veel Koerdische Zweden zijn voor Navo-toetreding. “Maar niet tegen elke prijs. Niet door de Koerdische gemeenschap voor de bus te gooien.”

“We moeten niet vergeten dat de Koerden helden zijn die de hele wereld gered hebben van Daesh (IS, red.). Het zijn de Koerden die duizenden aanhangers van het kalifaat gevangen hebben gezet. Ook wij in het westen profiteren daarvan. Ze verdienen onze steun.”

‘Erdogan verschilt in essentie niets van Poetin’

Het is dat het westen Turkije nodig heeft, maar in essentie verschilt Erdogan in niets van Poetin, meent Kakabaveh. “De oppositie verdwijnt in Turkije net zo goed achter slot en grendel. Als Erdogan evenveel macht en mankracht had gehad als Poetin was hij net zo gewelddadig geweest. Erdogans bommen en bewind doden met grote regelmaat.”

De Zweeds-Koerdische politicus noemt het ‘heel interessant dat Zweden bereid is concessies te doen aan Turkije die niks maar dan ook niks met de Noord-Atlantische alliantie van doen hebben’. “Erdogan bezigt ronduit racistisch beleid waar Zweden vervolgens in meegaat. Hoe kan het zijn dat we naar de pijpen dansen van zo’n regime?”

Lees ook: De laatste Navo-loodjes wegen het zwaarst voor Finland en Zweden

De toetreding van Finland en Zweden tot het militaire bondgenootschap Navo leek een kwestie van weken. Turkije blijft de spanning er echter in houden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden