Corruptie-onderzoek

Zuma’s minachting voor rechters geeft ANC kopzorgen

De voormalige Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma verscheen in juli 2019 al voor een commissie vanwege corruptie in zijn tijd als vicepresident. Beeld AFP
De voormalige Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma verscheen in juli 2019 al voor een commissie vanwege corruptie in zijn tijd als vicepresident.Beeld AFP

De Zondo-commissie onderzoekt al twee jaar de corruptie in Zuid-Afrika onder ex-president Jacob Zuma. Maandag moet Zuma zelf verschijnen, maar hij lijkt te weigeren.

Komt-ie of komt-ie niet? Dat is maandag de vraag voor de Zondo-commissie, die al twee jaar lang onderzoek doet naar de corruptie in Zuid-Afrika tijdens het presidentschap van Jacob Zuma tussen 2009 en 2018.

De komende vijf dagen zou de ex-president zelf aan het woord moeten komen, maar Zuma heeft aangekondigd dat hij niet voor de commissie zal verschijnen. Ook al betekent dit dat er later op de dag wellicht een arrestatiebevel voor hem zal uitgaan. Het Constitutioneel Hof heeft hem namelijk verplicht om aanwezig te zijn.

Wat Zuma vooral niet zint, is dat dezelfde hoogste rechtbank in Zuid-Afrika ook heeft bepaald dat hij zich voor de commissie in principe niet mag beroepen op zijn zwijgrecht. De commissie beschuldigt Zuma immers (nog) nergens van. Hij is opgeroepen als getuige, niet als verdachte.

Boven de wet

Zuma staat overigens wel degelijk terecht voor fraude, witwassen en corruptie, maar dan in relatie tot zijn tijd als vicepresident begin deze eeuw. Die rechtszaak staat los van het onderzoek van de commissie-Zondo.

Zuma klaagde de afgelopen weken dat het Constitutioneel Hof politiek partijdig zou zijn en viel Raymond Zondo, de voorzitter van de commissie en een van de hoogste rechters van Zuid-Afrika, persoonlijk aan op basis van privézaken. De twee kennen elkaar al lang. De commissie sloeg op haar beurt terug met een verklaring dat Zuma kennelijk het idee heeft boven de wet te staan, terwijl toch bij uitstek van een ex-president mag worden verwacht dat hij de wetten van zijn land respecteert.

Het afgelopen weekend vergaderde het ANC-bestuur over wat het met de zaak aanmoet. Want als Zuma inderdaad wordt gearresteerd, komt de richtingenstrijd binnen de partij die Zuid-Afrika al sinds 1994 onafgebroken regeert, waarschijnlijk meer dan ooit op scherp te staan.

Het ANC is namelijk verdeeld in twee kampen. De huidige president Cyril Ramaphosa voert het ene blok aan, dat serieus werk wil maken van corruptiebestrijding. Het andere kamp bestaat uit Zuma-aanhangers, die zulke plannen proberen te dwarsbomen. Ze doen dit omdat ze ook zelf onderdeel vormden van het omvangrijke corruptienetwerk uit die periode.

Al sinds Zuma’s gedwongen aftreden als president, begin 2018, bestaat binnen het ANC grote angst dat de interne partijconflicten zullen leiden tot een breuk. Zo’n opsplitsing zou het ANC zo goed als zeker beroven van zijn meerderheid in het parlement, en daarmee van een groot deel van zijn macht. Het omvangrijke systeem van corruptie onder het bewind van Zuma, meestal staatsinkapseling genoemd, kostte de Zuid-Afrikaanse schatkist waanzinnig veel geld en zadelde veel staatsbedrijven op met miljardenschulden en enorme organisatorische problemen.

Aankaarten van misstanden stond gelijk aan politieke zelfmoord

Sinds twee jaar probeert de Zondo-commissie in kaart te brengen hoe het systeem werkte. Uit getuigenissen van ANC-parlementsleden bleek bijvoorbeeld dat de partijdiscipline zo strikt was dat het aankaarten van misstanden gelijkstond aan politieke zelfmoord. De reputatie van de partij moest te allen tijde worden beschermd.

Hoe sterk die neiging ook nu nog bestaat, bleek wel uit een recent opiniestuk van Jessie Duarte, lid van de zeskoppige ANC-top. Zij schreef dat de commissie-Zondo, met haar scherpe ondervraging van ANC-parlementsleden, ‘een aanval op het volk’ uitvoerde. In haar verwoede poging de partij zo tegen negatieve conclusies van de commissie te beschermen, speelde zij en passent Zuma enorm in de kaart.

“Duarte valt de commissie aan omdat die vragen stelt”, schreef politiek commentator Stephen Grootes dan ook boos, “terwijl mensen in het land meer dan ooit juist antwoorden verlangen.”

Lees ook:

Oud-president Zuma is niet stil te krijgen

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa gaat in gesprek met zijn voorganger Jacob Zuma. Standaardoverleg, zegt het ANC. Maar Ramaphosa zal graag zien dat Zuma zich meer inhoudt op Twitter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden