Analyse10 jaar onafhankelijkheid

Zuid-Soedan is tien jaar onafhankelijk, een verjaardag die wordt overschaduwd door honger en oorlog

Duizenden inwoners van de nieuwe staat Zuid-Soedan vierden tien jaar geleden in de hoofdstad Juba de onafhankelijkheid van hun land van Soedan.  Beeld AFP
Duizenden inwoners van de nieuwe staat Zuid-Soedan vierden tien jaar geleden in de hoofdstad Juba de onafhankelijkheid van hun land van Soedan.Beeld AFP

Zuid-Soedan had wel zin in een feestje. Maar de tiende verjaardag van dit jonge Afrikaanse land wordt overschaduwd door honger en oorlog.

Het had vrijdag groot feest moeten zijn in Zuid-Soedan om 10 jaar onafhankelijkheid te vieren, maar de regering heeft de bevolking gevraagd het jubileum thuis te herdenken. Er valt tenslotte weinig te vieren: het land wordt geassocieerd met oorlogsgeweld, grootschalige corruptie en honger. Toch beginnen vooral jonge Zuid-Soedanezen te werken aan verandering.

“We gaan niet nog eens tien jaar leven zoals het was. Mijn generatie is overtuigd dat we kunnen zorgen voor verandering”, vertelt Luka de Gumwel (35) telefonisch vanuit de hoofdstad Juba. De radiojournalist durft, ondanks de zware onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting, zijn mening te ventileren. Het werken in de media in Zuid-Soedan vereist veel lef.

Voor hem is de grootste verandering dat steeds meer jonge mensen functies bemachtigen binnen de overheid. “Cijfers tonen dat leidinggevende functies in de helft van de bestuursniveaus in handen is van jonge mensen. Een flink deel daarvan probeert van binnenuit het systeem te veranderen. Ze eisen vrijheid van meningsuiting en vragen steeds vaker om openheid van zaken”, zegt De Gumwel, maar voegt er direct aan toe: “De angst voor intimidatie en arrestaties blijft. Ze worden zelfs met de dood bedreigd.”

De rebellen werden corrupte leiders

In 2011 heerste er enorm optimisme toen Zuid-Soedan onafhankelijk werd van de rest van Soedan. Het Westen stond paraat met grote hoeveelheden geld om het nauwelijks ontwikkelde land te helpen bij de opbouw. De rebellen van weleer werden corrupte leiders die zich al snel over het ontwikkelingsgeld ‘ontfermden’.

Bovendien kwam met de vrede op etnisch gebied de geest uit de fles. President Salva Kiir en zijn vicepresident Riek Machar, die de twee grootste bevolkingsgroepen Dinka en Nuer vertegenwoordigen, bliezen oude rivaliteiten nieuw leven in, die in 2013 leidden tot een burgeroorlog. Pas vorig jaar werd een vredesakkoord bereikt, weliswaar wankel maar het vechten is afgenomen.

De relatieve rust gaf jongeren de moed te laten zien wat zij vonden van de maatschappij. Zo verscheen tot ieders verbijstering een reclamebord middenin Juba met ‘Gurush wen’, vertaald als ‘Waar is het geld?’. Het was een eis aan de regering om financiële uitgaven volgens de wet openbaar te maken. Het bord was het idee van diverse jongerengroepen, waarvan de leiders al snel werden gearresteerd. Tot verbazing van veel mensen werden ze na een aantal dagen cel zonder proces weer vrijgelaten.

Gezamenlijk aan de weg timmeren

“Dat was voordien echt niet gebeurd. Er is duidelijk een groot verlangen om betrokken te raken bij het reilen en zeilen van het land. Bovendien identificeren steeds meer jongeren zich met het Zuid-Soedanees zijn, in plaats van de bevolkingsgroep waartoe ze behoren”, merkt de Gumwel op.

Maatschappelijke en politieke veranderingen beginnen meestal eerder in de hoofdstad dan op het platteland. Toch worden dezelfde soort veranderingen gemeld uit Kapoeta, een stadje met zo’n 90.000 mensen in het zuidoosten van het land. “Ook hier verenigen jonge mensen zich in groepen die zijn gebaseerd op etnische afkomst, politieke voorkeuren, religie en geslacht. Maar er is veel overleg om tal van verschillen te overbruggen en gezamenlijk aan de weg te timmeren”, vertelt radiojournaliste Everlyne Losike.

In Kapoeta leven etnische bevolkingsgroepen met onderlinge historische rivaliteiten. Die waren tijdens de oorlog een vruchtbare bodem voor politici om jongeren te overtuigen concurrenten en hun achterban met wapens te bestrijden. “Jonge mensen begrijpen inmiddels steeds beter hoe ze zijn misbruikt in een etnische strijd die hen niets dan ellende opleverde. Ze stemmen nu hun strategieën op elkaar af om een duurzame positieve vrede te bereiken”, vindt Losike.

Iets hoopvols op gang gekomen

Dat gebeurt niet alleen binnenskamers door discussies, maar juist ook door praktische kwesties collectief op te lossen. Ze gaan samen naar de gemeente om verbetering van de slechte straten en bruggen te eisen, die vaak in deplorabele staat verkeren. Losike vult verder aan: “Ze helpen leden van hun eigen en andere verenigingen om medicijnen te kopen die moeilijk verkrijgbaar zijn. Ook wordt gezamenlijk gezocht naar mogelijkheden om zoveel mogelijk kinderen naar school te laten gaan. Er is echt iets hoopvols op gang gekomen.”

Jonge Zuid-Soedanezen proberen het maatschappelijke ‘weefsel’ dat werd vernietigd door de oorlog, opnieuw op te bouwen. Dat zal zeker niet direct het bewind veranderen dat momenteel met harde hand regeert en geen verandering wil toelaten. Toch biedt de samenwerking hoop, na al die jaren waarin de bevolking bang en lethargisch het hoofd liet hangen.

Lees ook:

Zuid-Soedan is opnieuw op zoek naar vrede.

Een nieuwe poging om een regering van nationale eenheid te vormen moet Zuid-Soedan van de burgeroorlog afhelpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden