AnalyseZuid-Europese rancune

Zuid-Europa vereffent een oude rekening met verzet tegen gasplannen

De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis (l) en de Bulgaarse premier Kiril Petkov openen een nieuwe pijpleiding die Bulgarije van niet-Russisch gas zal voorzien.  Beeld AFP
De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis (l) en de Bulgaarse premier Kiril Petkov openen een nieuwe pijpleiding die Bulgarije van niet-Russisch gas zal voorzien.Beeld AFP

Het plan van de Europese Commissie om komende maanden 15 procent minder gas te verbruiken, valt slecht bij veel lidstaten. Vooral de mogelijke dwang vanuit Brussel stuit tegen de borst.

Christoph Schmidt

Minstens 15 procent (gas)energie besparen, wie kan daartegen zijn? Niet alleen garandeert deze maatregel – het gevolg van geopolitieke onrust – dat de verwarming blijft werken komende winter. Als ‘bijvangst’ helpen we ook nog eens de planeet.

Toch stuiten de voorstellen die de Europese Commissie deze week deed over die 15-procents-besparing op aanzienlijke weerstand van een aantal EU-landen. Vooral de eenvormigheid waarmee Brussel alle landen behandelt valt slecht, plus de manier waarop de Commissie eventueel wil overschakelen van vrijwilligheid naar dwang. Daarvan zou sprake kunnen zijn als de Russische gasaanvoer snel stopt en er leveringsproblemen dreigen.

De eerste kritiek kwam uit Spanje. “We zullen geen offer aanvaarden in een kwestie waarin ons niet eens om onze mening is gevraagd”, zei de Spaanse minister van ecologische transitie Teresa Ribera. Ook Portugal liet van zich horen. ‘Onhoudbaar’ en ‘disproportioneel’, aldus het oordeel van de Portugese staatssecretaris João Galamba voor milieu en energie.

Gevoelens van rancune

Spanje en Portugal zijn nauwelijks afhankelijk van Russisch gas. Bovendien zijn ze, wat energie-infrastructuur betreft, tamelijk geïsoleerd van de rest van Europa. Minister Ribera vroeg zich af wat het nut is van Spaanse gasbesparing, als de rest van Europa daar toch niet van kan profiteren. Een van de pijlers onder de commissievoorstellen is onderlinge solidariteit.

Ook vanuit Athene kwam kritiek. Daarmee begon het Zuid-Europese verzet de schijn te wekken van het vereffenen van een oude rekening uit de eurocrisis. Toen moesten die landen, vooral Griekenland, zich in onmogelijke bochten wringen om de eurozone uit de brand te helpen.

De Zuid-Europese landen kregen toen het verwijt dat ze boven hun stand hadden geleefd. “In tegenstelling tot anderen hebben wij Spanjaarden vanuit energie-oogpunt niet boven onze stand geleefd”, zo deelde Ribera een steek onder water uit naar Duitsland.

Zuid-Europese rancune

Dat land heeft zichzelf immers sterk afhankelijk gemaakt van Russisch gas. Ook het symbolische beeld van Duitse benzineslurpers die nog steeds met onbegrensde snelheden over de Autobahn mogen jakkeren, draagt munitie aan voor de Zuid-Europese rancunegevoelens.

Maar de kritiek is breder. Tijdens een EU-ambassadeursvergadering bleek deze week dat ook Nederland, Denemarken, Frankrijk, Ierland, Italië, Malta en Polen de commissievoorstellen in deze vorm afkeuren. Hun bezwaar is vooral dat de commissie op eigen gezag wil gaan bepalen wanneer de 15-procentsbesparing verplicht wordt voor de hele EU. Veel landen willen meer betrokkenheid bij die beslissing, tot aan een vetorecht toe.

Hongaren kopen juist meer Russisch gas

Het traditioneel rebelse Hongarije heeft op een andere manier laten weten wat het van de plannen vindt. Minister Peter Szijiártó van buitenlandse zaken ging donderdag ijskoud naar Moskou om meer Russisch gas te kopen.

Het land is voor zijn gasvoorziening al voor 85 procent afhankelijk van Rusland. Nu heeft de minister nog eens 700 miljoen kubieke meter bijbesteld. Die actie druist lijnrecht in tegen de gezamenlijke EU-inspanning om zo snel mogelijk af te komen van de Russische fossiele brandstoffen waarmee president Poetin zijn oorlog in Oekraïne financiert.

Dinsdag stemmen de EU-ministers van energie over de voorstellen. De steun van 15 van de 27 landen (met minstens 65 procent van de EU-bevolking) is genoeg. Het gaat erom spannen. Tegenstemmen van (bijvoorbeeld) Griekenland, Hongarije, Polen, Portugal en Spanje zullen niet genoeg zijn om de commissieplannen tegen te houden.

Mocht zich zo’n situatie voordoen, dan gaan veel gedachten in Brussel ongetwijfeld terug naar 2015. Toen leidde zo’n soort stemming ertoe dat een aantal landen aan de oostkant van de EU werden gedwongen mee te doen aan de herverdelingsquota van asielzoekers. Dat heeft het migratiedebat in de EU jarenlang verbitterd.

Lees ook:
Nederland steunt eisen energiebesparing Brussel

Minister Rob Jetten ‘kan zich goed vinden’ in de voorstellen van de Europese Commissie om minstens 15 procent minder gas te verbruiken. Nederland zelf heeft dat doel al ruim gehaald.

Brussel dreigt met dwang bij energiebesparing

Regeringen en experts slaan alarm over een dreigende energiecrisis komende winter door gastekorten. De Europese Commissie komt daarom woensdag met een noodplan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden