ReportageMontenegro

Zonder Russische toeristen gaat Montenegro een moeilijke winter tegemoet

Budva is normaal gesproken in trek bij Russen, maar door de sancties blijven Russische vakantiegangers weg.  Beeld Thijs Kettenis
Budva is normaal gesproken in trek bij Russen, maar door de sancties blijven Russische vakantiegangers weg.Beeld Thijs Kettenis

Door de sancties gaan er dit jaar nauwelijks Russen op vakantie naar Montenegro, en zitten hotels in zak en as. Maar alsof er niets aan de hand is, blijven ze er vastgoed kopen en zijn ze nog steeds de grootste buitenlandse investeerders.

Thijs Kettenis

De promotieborden van een reisorganisatie uit Moskou staan prominent in de lobby, maar in geen van de vijftien kamers van Hotel Ivona zitten Russen. Ook uit Oekraïne zijn er dit jaar nul vakantiegangers. “Normaal zijn verreweg onze meeste gasten afkomstig uit die landen, maar door de oorlog en sancties kunnen ze niet komen”, vertelt eigenares Ivona Cormakovic vanachter de receptie.

“We hebben dit voorjaar noodgedwongen alle kamers op boekingssites gezet. Dus nu hebben we vooral West-Europeanen die één, twee nachten de stad komen bekijken en dan weer verder reizen. Het is veel meer werk, en de marges en daardoor de inkomsten zijn ook nog eens een stuk lager. En dat terwijl in Montenegro net als overal de prijzen flink stijgen. Het wordt een moeilijke winter.”

Budva heeft de toeristen hard nodig. In Montenegro wordt zo’n 30 procent van elke euro direct of indirect verdiend in het toerisme. 
 Beeld Thijs Kettenis
Budva heeft de toeristen hard nodig. In Montenegro wordt zo’n 30 procent van elke euro direct of indirect verdiend in het toerisme.Beeld Thijs Kettenis

Afhankelijk van toerisme

Geen enkel Europees land is zo afhankelijk van vakantiegangers als het kleine Montenegro: rond de 30 procent van elke euro wordt er direct of indirect verdiend in het toerisme. De Russen dragen daar normaal gesproken flink aan bij: vlak achter de Serviërs (400.000) vormden ze met 385.000 het op één na grootste aantal buitenlandse bezoekers in 2019, het laatste jaar voor de coronapandemie. Bepaald niet weinig op een bevolking van krap 660.000 inwoners.

Ze zijn vooral verzot op Budva. Ooit slechts een schilderachtig ommuurd middeleeuws stadje aan zee, werd dat eind vorige eeuw een massaal vakantieoord met propvolle stranden en een luidruchtig nachtleven voor vooral Serviërs.

Begin deze eeuw ontdekten ook Russen de kustplaats. Ze gingen er in steeds groteren getale op vakantie. Inmiddels vormen ze ook de grootste buitenlandse investeerders, daarin aangemoedigd door het ruimhartige visumbeleid van Montenegro: Russen die onroerend goed bezitten, mogen een jaar aaneengesloten in het land verblijven. Wie een bedrijf heeft, heeft zicht op een vaste verblijfsvergunning. Voor anderen geldt een termijn van drie maanden. Budva veranderde in een grote bouwput en slokte steeds grotere stukken van de groene bergen eromheen op. Inmiddels hebben zo’n zevenduizend Russen een permanente verblijfsvergunning.

Op de Russische lijst met ‘onvriendelijke landen’

Niet iedereen is daar blij mee, maar de Russen leveren Montenegro een hoop geld op. Het was dan ook knarsetandend dat het land, van alle EU-kandidaten het verst gevorderd met de toetredingsonderhandelingen, zich voegde bij de westerse sancties tegen Rusland nadat het land Oekraïne binnenviel.

De warme banden waren al danig bekoeld nadat Montenegro in 2017 lid werd van de Navo, maar sinds maart prijkt het land ook officieel op de Russische lijst met ‘onvriendelijke landen’. Van twee Russen zijn de bezittingen bevroren, en de autoriteiten in de hoofdstad Podgorica lichten tientallen anderen door. Directe vluchten zijn er niet meer en giraal betalingsverkeer tussen de landen is onmogelijk. Wel kunnen Russen het land nog steeds zonder visum binnenkomen. Maar vliegreizen zijn duur, en er moeten stapels euro’s mee in de koffer omdat Russische betaalpassen niet werken.

En zo verblijft er geen Rus in Hotel Ivona, en verkoopt Nataliya Kozak 70 procent minder excursies in haar winkel aan een doorgaande straat in Budva. Maar tóch vangt de Oekraïense, die hier al zestien jaar woont, het ene na het andere gesprek in het Russisch op, tussen de voorbijgangers langs haar etalage vol foto’s en aanprijzingen van bezienswaardigheden. “Die zijn hier al een tijdje”, weet ze. “Sommigen al jaren, anderen sinds kort, omdat ze zich niet meer thuis voelen in Rusland of Wit-Rusland. En na de inval zijn er nóg meer bijgekomen, net als duizenden Oekraïense vluchtelingen.” Tot grote spanningen leidt dat vooralsnog niet.

Nataliya Kozak verkoopt 70 procent minder excursies in Budva.  Beeld Thijs Kettenis
Nataliya Kozak verkoopt 70 procent minder excursies in Budva.Beeld Thijs Kettenis

Huren schieten de lucht in

Nu verdient Kozak niet veel aan de Russen en andere buitenlanders. “Voor mijn werk is het belangrijk dat er steeds nieuwe toeristen de stad inkomen. Ze komen nu wel één of twee keer voor een boottocht of een tripje de bergen in, maar dan houdt het op voor wie hier langer zit.”

Of zelfs komt wonen, en dat leidt tot nog meer financiële sores. Het zijn immers niet de armsten die hierheen komen, getuige bijvoorbeeld de Ferrari met Oekraïense kentekenplaat die voorbijrijdt terwijl Kozak poseert voor de foto. “Sinds Russen en Oekraïners zich op de woningmarkt hebben gestort, schieten de huren de lucht in. Een normaal appartement kostte in Budva begin dit jaar nog 400 euro per maand. Nu het dubbele. Dat is voor Montenegrijnen niet op te brengen, helemaal nu álle prijzen door het dak gaan.”

Andere Russen besluiten een appartement in de stad of een villa erbuiten te kopen. Oorlog en sancties of niet, de koopdrift gaat gewoon door. Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne investeerden de Russen in Montenegro voor 20 miljoen euro in onroerend goed, meldde de centrale bank in Podgorica in juli. En met meer dan 41 miljoen euro in dezelfde periode blijven ze de grootste buitenlandse investeerders.

Critici plaatsen vraagtekens bij de naleving van de sancties. “Officieel doen we volledig mee. Maar Montenegro is een klein land. In de praktijk ontbreekt hier de institutionele capaciteit om alles en iedereen te checken”, zegt Lazar Grdinic van onderzoeksinstituut Mans in Podgorica. Daarnaast is het landsbestuur uiterst instabiel. Bovendien zijn bijna de helft van de bevolking en een grote politieke partij pro-Russisch. “Laten we zeggen dat het politieke landschap erg divers is. Je kunt je afvragen hoe sterk de politieke wil is om Rusland echt te treffen.”

Lees ook:

Montenegro wil nog meer profiteren van sigarettensmokkel

Als je land toch al de spil is van een omvangrijk netwerk van sigarettensmokkel, kun je er maar beter een graantje van meepikken. Dat moet de gedachte zijn geweest van de minister van financiën van Montenegro, Aleksandar Damjanovic. Hij bereidt een wet voor die regelt dat het land in beslag genomen sigaretten voortaan kan verkopen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden