Alle regio's in Spanje zitten in fase 1 of 2 van de versoepelingen. Dat betekent dat je buiten weer op een (klein) terras mag zitten.

EuropaExit-strategie

Zo komt Europa uit de lockdown, met grote regionale verschillen (en ruzies)

Alle regio's in Spanje zitten in fase 1 of 2 van de versoepelingen. Dat betekent dat je buiten weer op een (klein) terras mag zitten.Beeld Getty Images

Gingen de meeste grote Europese landen centraal de lockdown in, de exit-strategie wordt veel meer regionaal bepaald. Daarbij lopen de spanningen tussen nationale en regionale politici soms hoog op.

Italië zou gezamenlijk het land herstarten, meldde premier Conte vorige maand nog. Verschillen tussen de diverse regio’s zou hij daarbij niet toestaan. Maar de Italiaanse premier werd door de werkelijkheid ingehaald. Een paar centrumrechtse gouverneurs schreven hem een brief waarin ze meer autonomie eisten in deze tweede fase. Een enkele gouverneur versoepelde de regels vast op eigen houtje. Zo bepaalde die van het zuidelijke Calabrië eind april al dat bars en restaurants hun tafels en stoelen weer buiten mochten zetten, terwijl Conte daar nog geen toestemming voor had gegeven. En toen de rest van de Italianen nog aan huis gekluisterd was, kregen de inwoners van Veneto te horen dat ze binnen hun eigen regio weer op pad mochten. 

Conte lijkt onder die druk de regionale politici steeds meer ruimte te geven. Daarbij speelt ongetwijfeld een rol dat hij kritiek van sommige politieke partijen – onder meer van het rechtse Lega – voor wil zijn.

In een uitgestrekt land als Italië, waar de impact van het coronavirus per regio enorm verschilt, is een gezamenlijke exit-strategie lastig vol te houden. Want het noordelijke Lombardije – waar tot nu toe bijna de helft van de 33.000 coronadoden vielen – valt lastig te vergelijken met het zuidelijke Calabrië, waar zo’n honderd doden te betreuren waren. Bovendien zijn de welvaartsverschillen in het land groot. Calabrië is een arme regio, betoogde gouverneur Jole Santelli. En ook daarom moet de economie in haar regio zo snel mogelijk weer een slinger krijgen.

Aan het begin van de epidemie, toen de schok nog vers en groot was, accepteerden regionale politici dat de centrale overheid grote beslissingen nam en rigoureuze maatregelen afkondigde. Maar naarmate de besmettingen dalen en de ic’s leger raken, is het steeds lastiger om hen mee te krijgen, helemaal als hun regio’s nauwelijks geraakt zijn door de epidemie. Bij de exit-strategie wordt maatwerk in steeds grotere mate vergezeld van een ingewikkeld krachtenspel. En dat geldt zeker niet alleen voor Italië.

Duitse deelstaten zitten niet op één lijn

In Duitsland is het voor bondskanselier Merkel bijvoorbeeld een hele krachttoer om de minister-presidenten van de zestien verschillende deelstaten zoveel mogelijk op één lijn te krijgen over de coronaversoepelingen. De deelstaten hebben over het algemeen veel bevoegdheden en mogen ook hun eigen coronabeleid uitstippelen, als ze zich aan een paar grote algemene afspraken houden. Zo moet een regio opnieuw in lockdown als het aantal besmettingen per 100.000 bewoners op die plek boven de 50 komt.

De deelstaten nemen steeds meer het heft in eigen hand om de versoepeling te versnellen, gaf de bondskanselier woensdag toe. Bij dat proces lopen de spanningen regelmatig hoog op. Zo hoopte Merkel, die zich zorgen maakt over een tweede golf van coronagevallen, een aantal beperkingen en de sociale afstand van 1,5 meter in elk geval tot 5 juli centraal af te dwingen. Maar de premiers van deelstaten Saksen en Thüringen voelen daar weinig voor. Zij willen al op 6 juni vrijwel alle coronamaatregelen – op een enkele uitzondering na – afschaffen. “Wat heeft het voor zin dagelijks rond de klok in crisisteams te zitten, als er in de helft van de gemeenten al drie weken lang geen besmetting meer bijkomt?” zei de premier van Thüringen, Bodo Ramelow. Hij pleit ervoor de veiligheid een verantwoordelijkheid van de burgers zelf te maken en te stoppen met het centraal opleggen van maatregelen.

Een medewerker verwijderd stoelen om te voldoen aan de afstandsregels in het auditrium van het Berliner Ensemble in Berlijn. Beeld AP

Daar tegenover staat premier Markus Söder van het zwaar getroffen Beieren die juist waarschuwt voor te snelle heropening van onder meer het toerisme. “Corona blijft dodelijk”, zei hij. Het compromis dat de regering en de deelstaten na veel geruzie overeen kwamen – namelijk de regels voor sociale afstand verlengen tot 29 juni – moet nog wel worden uitgevoerd.

Als Spaanse regio er klaar voor is, gaat nieuwe fase in

Ook de Spaanse premier wordt tijdens deze crisis uitgedaagd door regionale bestuurders. Maar waar Conte en Merkel ervoor kiezen de teugels ietwat te laten vieren, probeert Sánchez die zo lang mogelijk strak te houden. Zijn exit-strategie uit de coronacrisis wordt nog altijd centraal aangestuurd. Maar de premier houdt daarbij wel rekening met regionale verschillen.

Zo presenteerde Sánchez een exit-strategie die uit vier verschillende fasen bestaat en asymmetrisch door het land wordt ingevoerd. De centrale overheid bepaalt waar en wanneer de regels versoepeld kunnen worden. Alleen regio’s die daar volgens de gezondheidsexperts klaar voor zijn, mogen naar de volgende fase van versoepeling gaan. Daarbij geldt fase 0 als de lockdown en is de laatste fase ‘het nieuwe normaal’, waarbij nog wel sociale afstand geldt, maar wel met volledige bewegingsvrijheid. 

Terwijl de inwoners van Madrid en Barcelona – die zich in de eerste fase bevinden – voorzichtig weer op een terrasje mogen zitten en beperkt buiten sporten, kunnen de bewoners van het zuidelijke Cádiz – dat al de tweede fase heeft bereikt – alweer op het strand liggen. Als alle regio's alle fases hebben doorlopen, mag tussen de regio’s weer gereisd worden, waarschijnlijk op zijn vroegst eind juni.

Na een heel strikte lockdown, waarbij de Spanjaarden hun hoofd nauwelijks om de voordeur mochten steken, kiest de Spaanse premier voor een heel geleidelijke, trapsgewijze route naar de uitgang die in Madrid nauwkeurig wordt uitgestippeld. Tot grote ergernis van een aantal regionale leiders die in normale omstandigheden veel meer autonomie kennen. Zij vinden dat Madrid misbruik van de crisis maakt door de noodtoestand – die op 14 maart werd ingesteld en de regering extra bevoegdheden geeft – elke twee weken te verlengen. Volgens Sánchez de enige manier om snel stappen te kunnen zetten. Onzin, vindt de regiopresident van Baskenland; volgens hem heeft de premier ook andere instrumenten tot zijn beschikking om de huidige crisis het hoofd te kunnen bieden. Zijn Catalaanse collega hekelde bovendien de manier waarop Madrid de noodtoestand oplegt. Telkens als de verlenging al is afgekondigd, wordt die pas met de regiopresidenten besproken en hebben zij dus eigenlijk niets meer in de melk te brokkelen.

Frankrijk verdeeld in rode en groene zone

Buurland Frankrijk heeft bij de exit-strategie het land eveneens opgedeeld, en wel in groene, oranje en  rode zones. Voor elke regio is een analyse opgesteld op basis van de verspreiding van het virus, de ziekenhuiscapaciteit en de testcapaciteit. De regio's waar de druk hoog was, werden door de overheid op de coronakaart rood ingekleurd. Inmiddels zijn echter alle departementen, op twee na aangemerkt als groene zone. Alleen Île de France (met Parijs) en Val de l’Oise (ten noorden van Parijs) zijn nog een oranje zone. Daar volgen veel versoepelingen later.

Edouard Philippe legt de nieuwe fase in de versoepelingen uit, op de kaart zijn de rode en groene zones van het land aangegeven. Beeld Photo News

Op 2 juni gaat een tweede fase van versoepelingen in, dan mogen vrijwel overal onder voorwaarden restaurants, bars en cafés weer open. In de regio Parijs zijn dat voorlopig nog alleen terrassen. De strengere beperkingen die de afgelopen weken in de rode zone golden, leidden tot spanningen tussen de regering en de regionale en gemeentelijke bestuurders die zo snel mogelijk van het ‘rode stempel’ af wilden. Zo drong de burgemeester van Parijs, Anne Hidalgo, er bij de regering op aan de parken te openen zodat de Parijzenaars, die vaak in kleine appartementen wonen, in elk geval een frisse neus kunnen halen. Maar haar verzoek werd door de minister niet gehonoreerd. Vanaf 15 juni wil Frankrijk de grenzen weer openen voor toeristen uit Europa.

Lees ook:

Frankrijk mikt op testen en isoleren om de lockdown te kunnen beëindigen

Frankrijk kiest voor een Zuid-Koreaanse aanpak om de lockdown te beëindigen. Dat betekent testen, mondkapjes en quarantaine voor zieken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden