Memoires'Een beloofd land'

Zo kijkt Obama terug op zijn acht jaar in het Witte Huis

Barack Obama begin deze maandBeeld AFP

In zijn politieke memoires ‘Een beloofd land’ blikt oud-president Barack Obama terug op zijn jaren in het Witte Huis.

Barack Obama had gemeend wat hij zei in de toespraak die hem beroemd maakte, in 2004 op de Democratische conventie. Er was geen rood, Republikeins Amerika, geen blauw, Democratisch Amerika, er was alleen een Verenigde Staten van Amerika. Of zo zou het in ieder geval moeten zijn, en misschien kon hij daaraan bijdragen.

Maar toen hij op het punt stond zich officieel kandidaat te stellen voor het presidentschap vroeg zijn vrouw Michelle waarom hij daar nou de aangewezen man voor was. En hij had eigenlijk maar één doorslaggevend argument, vertelt hij in “Een beloofd land”, het eerste deel van zijn politieke memoires, dat dinsdag in het Engels en Nederlands verschijnt. “Ik weet dat op de dag dat ik mijn rechterhand opsteek en de eed afleg om president van de Verenigde Staten te worden, de wereld anders naar Amerika zal kijken. Ik weet dat kinderen uit het hele land - zwarte kinderen, latino kinderen, buitenbeentjes - ook anders naar zichzelf zullen kijken.”

Die droom is uitgekomen. Obama is te bescheiden om te vermelden dat onderzoekers een stijging zagen van de schoolresultaten van zwarte kinderen nadat ze les hadden gekregen over hun Afro-Amerikaanse president. Hij vertelt wel over een soortgelijk effect op een school die first lady Michelle Obama bezocht. Zij vond zijn antwoord ‘niet slecht’.

Dat de Amerikaanse president zwart was, drukte geen enorm stempel op zijn beleid. Maar er gaat geen hoofdstuk voorbij of hij vermeldt hoe het een stempel drukte op zijn presidentschap.

De Amerikanen die eerst op de Democraat Barack Obama stemden en later op de Republikein Donald Trump, verlangden naar verandering. Dat concludeert Obama in een gesprek met actualiteitenprogramma Nieuwsuur. “Ze hadden het gevoel dat het systeem hen buitenspel heeft gezet. Ik vertegenwoordigde verandering, Donald Trump vertegenwoordigde óók verandering.”

Auteur Tommy Wieringa mocht namens Nieuwsuur met de voormalige president spreken naar aanleiding van de verschijning van zijn presidentiële memoires. In het interview beoordeelt de oud-president de invloed van het verdeelde medialandschap en sociale media. “Veel Trump-aanhangers krijgen hun informatie alleen van extreemrechtse radiozenders, Fox News en Donald Trumps tweets. Het is erg lastig om die informatiebubbel te penetreren. Dat veroorzaakt een gevaar voor de democratie waar ik geen last van had.”

Obama maakt zich zorgen over het democratische bestel in de VS. “Als in ons tweepartijenstelsel één van de twee partijen de regels niet volgt, of de leider van één partij partijleden intimideert om niets te zeggen als hij regels overtreedt, dan is dat heel gevaarlijk. Dat hebben we de laatste vier jaren gezien.” Maar hij is ook positief: “De wereld heeft nooit minder geweld gekend, is nog nooit zo tolerant, gezond of hoger opgeleid geweest. Vrouwen hebben nooit meer kansen gehad.”

Het gehele interview is dinsdagavond te zien in de uitzending van Nieuwsuur om 21.30 uur op NPO 2.

Flinke miskleun

In zijn eerste zomer als president werd hem gevraagd wat hij vond van de arrestatie van een prominente zwarte intellectueel, Harvard-hoogleraar Henry Louis Gates. Die had, terugkomend van een buitenlandse reis, moeite om zijn voordeur open te krijgen en iemand had de politie gebeld. Obama leek het duidelijk: “Ten eerste zou iedereen waarschijnlijk kwaad zijn geworden en ten tweede heeft de politie van Cambridge dom gehandeld.” En hij refereerde aan de bovengemiddelde kans voor zwarten en latino’s in de VS om te worden gearresteerd.

Zijn reactie bleek een enorme fout. De politiebonden eisten excuses, de media kregen er geen genoeg van. Om de schade te beperken belegde Obama met Gates en de agent, James Crowley, een verzoeningsgesprek dat als ‘de biertop’ de geschiedenis in ging. Maar volgens zijn peilingsdeskundige kostte het hem veel steun onder witte Amerikanen, en die zou hij nooit meer helemaal terugwinnen.

In zijn boek doet Obama gedetailleerd verslag van de belangrijke gebeurtenissen tijdens zijn presidentschap: het opkrikken van de ingestorte economie die hij erfde, het op het nippertje door het Congres krijgen van een nieuw zorgstelsel, en zijn worsteling over de vraag of er nog meer militairen naar Afghanistan moeten.

Verstoring van de natuurlijke orde

Tot zijn teleurstelling heeft hij de grootste moeite om bij de Republikeinen in het Congres steun voor zijn voorstellen te krijgen, ook al doet hij nog zoveel concessies. “Steeds vaker merkte ik dat de sfeer, die we voor het eerst hadden opgemerkt in de laatste periode van de campagnebijeenkomsten van Sarah Palin en die zich had gemanifesteerd in de Tea Party-zomer, via de marges was doorgedrongen tot in de kern van de Republikeinse partij: een emotionele, bijna instinctieve reactie op mijn presidentschap. (...) een gevoel dat de natuurlijke orde was verstoord.”

Aan het einde van het boek komen zijn werk en zijn afkomst ook weer samen. Terwijl in de publiciteit zakenman Donald Trump twijfels blijft zaaien over Obama’s geboorteland - Amerika of misschien wel Kenia - overweegt die een commando-actie naar een plaats in Pakistan waar Osama bin Laden zich vermoedelijk bevindt. Dan blijkt op welke grenzen zijn macht stuit. Bin Laden sterft, maar Obama moet zijn complete geboortebewijs openbaar maken. Als president kon hij terroristen laten doden, maar stond hij machteloos tegen complotverspreiders als Donald Trump.

Lees ook:

De nalatenschap van Obama

Het presidentschap van Barack Obama is geschiedenis. Wat zullen de Amerikanen, en de wereld, overhouden aan de acht jaar dat hij regeerde?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden