Amerikaanse president Donald Trump in zijn tuin in het Witte Huis.

Verkiezingen VS

Zit Trump straks nog vier jaar in het Witte Huis? Dit zijn z’n kansen

Amerikaanse president Donald Trump in zijn tuin in het Witte Huis.Beeld EPA

Nu Trump is vrijgesproken van machtsmisbruik, kan hij zich richten op herverkiezing. Of hem dat lukt? Met de voorspelling daarvan houdt een hele industrie zich bezig. De één analyseert peilingen, de ander bekijkt de stand van het land. In gesprek met vertegenwoordigers van beide methoden.

Miles Coleman analyseert peilingen: ‘Republikeinen dachten ook niet dat Obama herkozen zou worden’

Bescheiden is de organisatie niet waar Miles Coleman voor werkt. Althans wat de naam betreft: ‘Sabato’s Crystal Ball’ heet die. Sinds 2002 publiceert hoogleraar politicologie Larry Sabato van de Universiteit van Virginia onder die vlag voorspellingen over allerlei verkiezingen in de VS. In zijn kristallen bol zag hij correct dat ­George W. Bush in 2004 zou worden herkozen en dat Barack Obama in 2008 en 2012 de winnaar zou zijn.

Maar in 2016 zoemde Sabato’s Crystal Ball mee in het koor van peilers en voorspellers die Hillary Clinton zagen winnen van Donald Trump. “Mea Culpa, Mea Culpa, Mea Culpa Maxima Culpa”, was de kop boven de evaluatie die de volgende dag op de site verscheen. Sabato en zijn collega’s sloegen zich voor hun kop dat ze hadden vertrouwd op een aantal staten in het Midwesten die sinds 1980 niet meer op ­Republikeinen hadden gestemd en waar dus ook Barack Obama twee keer gewonnen had. “Trump schoot een gat in wat wij ‘Fort Obama’ noemden”, schreven ze.

Maar objectief bezien zaten ze maar een heel klein beetje fout. In drie staten won Trump met maar minimaal verschil: ongeveer 11.000 stemmen in Michigan, 47.000 in Pennsylvania en 22.000 in Wisconsin. De opkomst ­onder Democraten had maar iets hoger hoeven te zijn en de door de Crystal Ball voorspelde president Hillary Clinton was beëdigd.

Dat doet op het eerste gezicht vermoeden dat Trump het op 3 november moeilijk gaat krijgen. Er zullen toch wel een paar van zijn kiezers uit 2016 afgeknapt zijn op zijn uitzinnige tweets, ­teleurgesteld omdat in hun dagelijkse leven niet veel verbeterd is, of gewoon niet meer zo gemotiveerd om te gaan stemmen, omdat het nieuwe en spannende van die onconventionele bewoner van het Witte Huis er nu wel af is?

Coleman gaat daar niet vanuit, al kan hij de redenering volgen. Het hardste argument ervoor was volgens hem lange tijd dat Trump in de peilingen nooit meer dan 45 procent goedkeuring kreeg. Maar de laatste weken klom hij, dankzij de gunstige indruk die de kiezers van de economie hebben, ondanks de impeachment, naar 49 procent.

En daar komt nog bij: “We hebben nu eenmaal een kiescollege. En in de sleutelstaten waar hij in 2016 won, doet hij het nu heel aardig in de peilingen. Terwijl we hier praten heb ik een peiling uit Wisconsin voor me, en daarin ligt Trump voor op alle vier de kanshebbers op de Democratische nominatie, met een paar procent verschil.”

Coleman waarschuwt ook tegen het afschrijven van Trump op basis van de Congresverkiezingen van 2018, die voor de Republikeinen rampzalig verliepen. Ze verloren 41 zetels, waarvan een flink aantal in districten waar Trump in 2016 won. Maar zo’n situatie heeft zich ook wel eens andersom voorgedaan: “Als je een Republikein was in 2010, na de door hen gewonnen Congresverkiezingen, de eerste onder Obama, dan zou je een goed gevoel hebben gehad over de presidentsverkiezingen van 2012. Dan zou je een goede kans moeten hebben Obama te verslaan. Maar dat gebeurde niet.”

Allan Lichtman ontwierp een verkiezingsmodel: ‘De kiezer is pragmatisch: wat heb je voor me gedaan?’

Hij zou graag vertellen dat hij zijn model ontwikkelde na jaren van diepe contemplatie. Maar het gebeurde meer bij toeval, lacht Allan Lichtman. De politieke historicus, hoogleraar aan de American University in Washington DC, was in 1981 gastonderzoeker op het California Institute of Technology. “Daar ontmoette ik Vladimir Keilis-Borok, een expert in het voorspellen van aardbevingen. En hij zei: ‘Wij gaan samenwerken’. Ik wil de methoden die ik heb ontwikkeld ­gebruiken om de belangrijkste verkiezingen ter wereld te voorspellen: de Amerikaanse presidentsverkiezingen.”

Waar Keilis-Borok (in 2013 overleden) en Lichtman samen op uitkwamen, was een model waarin inhoudelijke politiek – Democratisch of Republikeins, links of rechts – totaal geen rol speelt. “Het gaat om stabiliteit – dat de partij die het Witte Huis bezet, het ook houdt – of juist een aardbeving, dat die partij het Witte Huis verliest.”

Het tweetal keek naar de presidentsverkiezingen van 1860 tot 1980, maakte een lijst van factoren die daar mogelijk op van invloed zouden kunnen zijn, en zocht naar verbanden. “We kwamen uit op dertien factoren die samen het verschil konden maken tussen winst of verlies van de regerende partij. Het zijn dertien vragen, die je vooraf kunt stellen. En als het antwoord op zes of meer daarvan ‘nee’ is, verliest de partij die in het Witte Huis zit. Zijn het er minder dan zes, dan winnen ze.”

De eerste keer dat Lichtman en zijn collega een voorspelling deden, was voor de verkiezingen van 1984. Hun stelling dat Ronald Reagan herkozen zou worden, werd met ongeloof ontvangen. “We zeiden dat in april 1982, tweeënhalf jaar voor de verkiezing, toen het land de ergste economische ­teruggang beleefde sinds de depressie van 1930, en iedereen het er over had dat Reagan een president met maar één termijn zou worden.”

Ze kregen gelijk, en hebben sindsdien altijd gelijk gehad.

“Het is een heel robuust systeem”, zegt Lichtman, maar dat vindt hij eigenlijk logisch, omdat de gegevens waarmee het is ontwikkeld een lange periode beslaan, waarin maatschappij en politiek sterk veranderden. “Het klopte voor de dagen van paard en wagen, de jaren 1860, en het klopte in de jaren tachtig. Dus het kan enorme veranderingen aan in onze maatschappij, de politiek, de economie, de techniek.”

Ook belangrijk is dat alle dertien vragen even zwaar wegen. “Als je dat anders wilt doen, dan wil je weten hoe zwaar elke vraag moet wegen, dan ga je daar aan rekenen, dan klopt het voor de vorige verkiezingen maar je weet niet of het voor de volgende ook klopt. Dus dat doen we niet. Maar het geheim is: de ene vraag kan weer de andere beïnvloeden. Mensen klagen bijvoorbeeld: je hebt maar twee vragen over de economie, hoe kun je nou zeggen dat de crisis van de jaren dertig maar twee vragen waard is? Maar ik zeg: die crisis zorgde ook voor verlies in tussentijdse verkiezingen, sociale onrust en de opkomst van een charismatische kandidaat, Franklin Roosevelt. Dus je hoeft ze niet te wegen, als hun effect sterk genoeg is, activeren ze andere sleutels.”

De robuustheid van het systeem suggereert ook dat het Amerikaanse politieke systeem ten diepste niet veranderd is tussen 1860 en nu. Dat klopt, zegt Lichtman: “Die onveranderlijke kern is de pragmatische Amerikaanse kiezer. Om het grof te zeggen vraagt die: wat heb je voor me gedaan tijdens die vier jaar dat je mocht regeren? Als dat iets goeds was, mag je nog vier jaar. Als ik denk dat je het slecht deed, dan niet. De kern is dat de Amerikaanse politiek pragmatisch is, niet ideologisch.”

Als iets daarvan een bewijs is, dan wel het verlies van Hillary Clinton in 2016. “Op basis van de conventionele ideeën had ze overtuigend moeten winnen. Ze won elk debat. Haar standpunten waren gematigd, ze had een betere campagne-organisatie. Toch verloor ze.”

Het antwoord op alle vragen moet overduidelijk zijn. Daarom is Lichtman, terwijl hij zijn eerste voorspelling over 1984 al jaren van tevoren deed, nu nog afwachtend. Nog niet op alle vragen is er zo’n duidelijk antwoord. “En met Trump kan er opeens veel veranderen.”

Maar het antwoord op een aantal vragen staat al vast: Trump scoort volgens Lichtman ‘nee’ op de vragen over mandaat, schandaal, buitenlands succes en charisma. Nog twee keer ‘nee’ erbij en hij kan herverkiezing vergeten.

“Ik dacht dat de volgende ‘nee’ de vraag over de buitenlandse mislukking zou worden: het Midden-Oosten. Maar de impeachment heeft daar de aandacht heel erg van afgeleid. We zullen zien of dat onderwerp nu weer opduikt. Als dat zo is, dan hoeft er nog maar één andere vraag ook een nee te worden.”

De dertien criteria van Allan Lichtman

1 Partijmandaat. De partij die het Witte Huis bezet, heeft in de aanloop naar de ­verkiezingen een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden.

2 Concurrentie. De kandidaat van de partij die het Witte Huis bezet heeft geen serieuze concurrentie voor de nominatie.

3 Zittend president. De kandidaat van de partij die het Witte Huis bezet is (opnieuw) de president zelf.

4 Derde partij. Er is geen ­belangrijke derde partij of onafhankelijke kandidaat (met een aanhang van meer dan 5 procent).

5 Economie, korte termijn. De economie is niet in recessie tijdens de campagne.

6 Economie, lange termijn. De economische groei tijdens de afgelopen ambtstermijn is minstens zo hoog als de gemiddelde groei van de twee termijnen daarvoor.

7 Beleidsverandering. De partij die het Witte Huis ­bezet heeft grote veranderingen in het binnenlandse beleid doorgevoerd.

8 ­Sociale onrust. Er is in de afgelopen ambtstermijn geen langdurige sociale ­onrust ­geweest.

9 Schandaal. De zittende ­regering is niet getroffen door een groot schandaal.

10 Buitenlandse/militaire mislukking. De zittende ­regering heeft geen grote mislukking in het buitenlandse beleid of op militair terrein te betreuren.

11 Buitenlands/militair ­succes. De zittende ­regering heeft een groot succes behaald op buitenlands of militair gebied.

12 Charisma kandidaat. De kandidaat van de partij die het Witte Huis bezet is charismatisch of een ­nationale held.

13 Charisma uitdager. De kandidaat van de oppositie is niet charismatisch of een nationale held.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden