GeopolitiekStille oceaan

Zinkende eilandstaten in de Pacific hekelen geopolitiek spierballenvertoon

Een konvooi Amerikaanse en Japanse marineschepen vaart in de Stille Oceaan. Beeld AP
Een konvooi Amerikaanse en Japanse marineschepen vaart in de Stille Oceaan.Beeld AP

Eilandstaten in de Pacific willen niet meedoen aan militaire spelletjes, maar vragen hulp om gevolgen van de klimaatopwarming tegen te gaan.

Erik van Zwam

De leiders van tien eilandstaten in de Stille Oceaan willen geen speelbal zijn van de supermachten de Verenigde Staten en China die strijden om de invloedssfeer in de Pacific. Voor hen ligt de prioriteit bij de gevolgen van de klimaatopwarming, waardoor eilanden in zee wegzinken. Ze verzoeken Washington dit te accepteren.

Volgende week, op 28 en 29 september, is er topoverleg op het Witte Huis tussen president Joe Biden en de tien regeringsleiders van landen als Fiji, Micronesië, Vanuatu en Tonga. De eilanden die binnen de Franse invloedssfeer vallen zijn daar niet bij. De uitnodiging kwam na jaren van verwaarlozing door Amerika van de landen in de Stille Oceaan, omdat de VS er sinds de bevrijding van deze eilanden op de Japanse bezetter automatisch van uitgingen dat ze behoorden tot de Amerikaanse achtertuin.

Begin dit jaar bracht de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken een virtueel bezoek aan een online bijeenkomst van leiders van de eilandstaten. Bij die gelegenheid zei premier Aiyaz Sayed-Khaiyu van Fiji dat zij de bewakers zijn van de grootste oceaan ter wereld. “Ondertussen krijgen we het gevoel dat we worden gezien als vlieg-over-landen. Kleine stippen onder vliegtuigen van wereldleiders op weg naar onderhandelingen over ons in plaats van met ons.”

Alle alarmbellen gingen af

In Washington gingen onlangs alle alarmbellen af toen de Salomonseilanden een veiligheidspact sloten met China en Amerikaanse oorlogsschepen toestemming weigerde om aan te meren in de haven van de hoofdstad Honiara. De vrees is dat China hier een marinehaven zal aanleggen. De regering van Biden besloot onmiddellijk weer een ambassade te openen op de Salomonseilanden.

China was al geruime tijd bezig met een diplomatiek offensief om de eilandenstaten in de Stille Oceaan binnen zijn geopolitieke en militaire invloedssfeer te trekken. Peking hoopt er over havens te kunnen beschikken om China te bevoorraden, die ook als strategische uitvalsbases kunnen dienen voor hun marine.

De komende tijd onderhandelt Washington met drie ministaten – Palau, de Marshalleilanden en Micronesië – over de verlenging van een in 2024 aflopend defensiepact uit de jaren tachtig. Palau heeft al laten weten dat het aanbod van de VS volstrekt onvoldoende is. De voorstellen moet ook gaan over de leefbaarheid van het 18.000 inwoners tellende staatje. Zo wil Palau dat er financiering komt om het ziekenhuis te verplaatsen naar een hoger deel op het eiland, omdat het nu al regelmatig onder water loopt bij hoogtij.

Grote onvrede

De nieuwe regering van Australië wordt ook geconfronteerd met grote onvrede van de Pacific-staten, die zich jarenlang door de vorige rechtse regering ernstig verwaarloosd hebben gevoeld. Ze willen hulp bij de aanpak van de gevolgen van de klimaatopwarming, onder meer de hogere zeespiegel, waardoor delen van eilandengroepen onder water komen staan.

De eilandstaten zullen eisen stellen aan Washington, maar ook aan Australië, op het gebied van economische investeringen en bescherming tegen de rijzende zee. Als daar niet aan wordt voldaan, dan bestaat het risico dat ze die vragen aan China gaan stellen. Voor Amerika is de Pacific van groot strategisch belang. Een belangrijke denktank, bestaande uit voornamelijk ex-generaals, die door het Amerikaanse Congres wordt gefinancierd, waarschuwde deze week in een rapport voor groeiende Chinese invloed in het Stille Oceaangebied. Washington doet er volgens het rapport goed aan de banden daar stevig aan te halen.

Lees ook:

Australië en Papoea-Nieuw-Guinea werken aan veiligheidspact tegen China.

De strijd om de invloedssfeer in Oceanië is volop gaande. Woensdag praatten de ministers van buitenlandse zaken van Australië en Papoea-Nieuw-Guinea verder over het sluiten van een wederzijds veiligheidspact, eind dit jaar. Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten zullen zich daar mogelijk bij aansluiten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden