InterviewZimbabwe

Zimbabwaanse journalist gaat viraal met rap ‘Ze stelen, ze stelen …’

Hopewell Chin’ono als hij in juli vorig jaar uit de boevenwagen stapt om naar zijn rechtszaak te gaan in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe. Beeld EPA
Hopewell Chin’ono als hij in juli vorig jaar uit de boevenwagen stapt om naar zijn rechtszaak te gaan in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe.Beeld EPA

De onderzoeksjournalist Hopewell Chin’ono stelt in zijn werk de corruptie in Zimbabwe aan de kaak. Nu rapt hij erover en gaat hij viraal.

De gerenommeerde onderzoeksjournalist zit achter zijn computer thuis. Op een elektronische beat begint hij te rappen. “Ze stelen, ze stelen, ze stelen, ouderen sterven zonder medicijnen. Ze stelen van ziekenhuizen die geen medicijnen kunnen kopen.” Hopewell Chin’ono, die als journalist het afgelopen jaar meermalen in de cel werd gesmeten, maakt in Zimbabwe nu furore als hiphopper.

De ‘Dem loot’-video gaat er sinds vorige week viraal op sociale media. “Ik realiseerde me dat ik als journalist veel over corruptie publiceer in kranten en op televisie, maar ik bereik daarmee vooral de goed opgeleide bovenlaag in Zimbabwe. Ik wil met jonge mensen in gesprek over de endemische corruptie in dit land. Met muziek lukt dat wel”, zegt Chin’ono over de telefoon.

Hij vertelt dat er in een dag of tien al twintig verschillende versies van zijn protest-rap zijn gemaakt door muzikanten, die zijn tekst aanpassen aan hun ervaring met de regering en de overheid in Zimbabwe.

Vorig jaar publiceerde Chin’ono onderzoek naar de besteding van geld om Covid-19 te bestrijden. Bij contracten ter waarde van zestig miljoen Amerikaanse dollar om beschermende kleding en materialen te kopen voor gezondheidswerkers, verdwenen de meeste miljoenen in de zakken van de toenmalige minister van gezondheidszorg en de familie van president Emmerson Mnangagwa, vooral in die van zoon Collins.

Niet veel later werd Chin’ono opgepakt nadat hij had opgeroepen te demonstreren tegen de corruptie, de autoritaire regering van Mnangagwa en de desastreuze staat van de economie. Volgens de aanklacht zou hij met die tweets aanzetten tot geweld. Op basis van ‘onzinnige’ aanklachten kwam hij later nog twee keer onder barre omstandigheden vast te zitten in de beruchte Chikurubi-gevangenis in Harara, volgens hem vooral als afschrikwekkend voorbeeld voor andere journalisten en gebruikers van sociale media.

In ijzers geketend

De gevangenis was geen pretje. “Er was geen drinkwater, zeep of toiletpapier. We scheurden pagina’s uit bijbels om na de stoelgang ons schoon te vegen. Warme dekens en behoorlijke kleding kreeg ik niet. Het eten bestond uit een combinatie van bonen en maispap, verschrikkelijk. Veel gevangenen zijn ernstig ondervoed. Ik weigerde dat eten en leefde op meegebrachte biscuits en flessen water die ik van mijn familie kreeg. Maar die mochten ineens niets meer brengen. De rechter verbood deze behandeling, maar de gevangenisdirectie ging er gewoon mee door.”

Willowgate

Afgelopen maandag benoemde president Mnangagwa een nieuwe minister van buitenlandse zaken, Frederick Shava. In de jaren tachtig was hij minister van arbeid en verwikkeld in Willowgate, waarbij hij auto’s van het bedrijf Willowvale voor de dubbele prijs doorverkocht aan de overheid en het verschil in zijn zak stak.

Hij kreeg van de rechter destijds negen maanden gevangenisstraf. Hij zat een nacht in de cel, waarna toenmalig president Robert Mugabe hem amnestie verleende. In Zimbabwe wordt woedend gereageerd op de aanstelling van Shava. Het wordt gezien als het zoveelste bewijs van corruptie binnen de regering.

Chin’ono hekelt de manier waarop hij een van de keren voor de rechter moest verschijnen met zijn benen en handen in ijzers geketend. “Dit is constitutioneel al lang geleden verboden”, zegt hij nog steeds met verontwaardiging. Het doet denken aan oude koloniale tijden.

De onderzoeksjournalist, die diverse prijzen voor zijn werk kreeg, onder meer de ‘Afrikaanse journalist van het jaar-award’ van CNN, laat zich de mond niet snoeren. Hij loopt het risico dat hij voor een vierde keer gearresteerd wordt. “Met Dem loot wordt geen misdaad gepleegd. Er wordt geen wet overtreden. Als de regering dat doet zet ze zich internationaal voor schut.”

Het probleem is wel dat president Mnangagwa en zijn Zanu-PF regeringspartij zich weinig aantrekken van het buitenland.

Kartels

In het onderzoeksrapport van Maverick Citizen in Zuid-Afrika dat afgelopen dinsdag verscheen, staat dat president Emmerson Mnangagwa en vicepresident Constantino Chiwenga in het geheim de leiding hebben overgenomen van alle staatsbedrijven en private ondernemingen in de mijnbouw, energie en landbouw.

De beide leiders staan zo aan het hoofd van kartels die het economisch leven controleren. De al decennia regerende Zanu-PF-partij wordt gefinancierd uit deze illegale geldstromen. In het rapport: Cartel Power Dynamics in Zimbabwe worden deze kartels ook verantwoordelijk gehouden voor drugshandel.

De afgelopen tijd is er volgens Chin’ono een nietsontziende campagne gaande tegen bestuurders en parlementariërs van de oppositie, vakbondsvertegenwoordigers, kritische schrijvers, acteurs en kunstenaars. Velen worden gearresteerd op basis van dubieuze aanklachten, net als bij Chin’ono.

Hij is nog bezorgder over de vele geheimzinnige ontvoeringen. “Zeker honderd criticasters zijn de afgelopen tijd verdwenen. Als ze weer worden vrijgelaten door hun kidnappers zijn ze mishandeld of zelfs gemarteld, vrouwen zijn verkracht. Natuurlijk ben ik bang dat het mij ook overkomt. Hopelijk beschermt mijn internationale bekendheid mij.”

Lees ook:

In Zimbabwe wilde geen uitgever haar publiceren, nu staat deze schrijfster op de longlist van de Booker Prize

Een week uit het leven van Tsitsi Dangarembga. Op maandag (27 juli) hoort de schrijver dat ze genomineerd is voor de prestigieuze Booker Prize. Na bijna veertig jaar schrijven wordt haar schrijverschap eindelijk erkend. Op vrijdag (31 juli) wordt ze in Harare gearresteerd en belandt ze in de cel omdat ze protesteert tegen de repressie in Zimbabwe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden