Inheemse volken

Zij die goud zoeken in Brazilië brengen corona met zich mee

Een jongen springt over houtblokken die in de Manacapuru rivier in Brazilië liggen. De militaire politie heeft ongeveer 900 houtblokken in beslag genomen die door illegale houtkappers uit het Amazone-regenwoud zijn gekapt.Beeld AFP

Voor het inheemse volk Yanomami in Noord-Brazilië bestaat door corona een ‘reëel gevaar van uitroeiing’, volgens justitie in Brazilië. De rechter heeft de overheid gesommeerd om de goudzoekers weg te halen, die het coronavirus met zich mee lijken te brengen.

“Ik leed pijn om dit kind te krijgen. En ik lijd. Mijn volk lijdt. Ik moet het lichaam van mijn zoon naar mijn dorp brengen. Ik kan niet zonder het lichaam van mijn zoon terugkeren.”

Dat liet de wanhopige Lucita Sanoma via een spraakbericht weten aan een Braziliaanse journaliste nadat haar baby, zonder dat ze het wist, in allerijl werd begraven. Eind mei werd Sanoma met haar baby overgebracht naar een ziekenhuis in Boa Vista, Brazilië. Haar zoon had verschijnselen van longontsteking en overleed in het ziekenhuis, vermoedelijk besmet met het coronavirus, meegebracht door goudzoekers. De autoriteiten beroepen zich erop dat ze Sanoma schriftelijk op de hoogte hebben gesteld van de snelle begrafenis van haar zoontje. Maar Sanoma spreekt geen Portugees, laat staan dat ze het kan lezen. 

De journaliste, Eliane Brum, besloot dit verhaal op te schrijven voor de krant El País. Vervolgens werd het verhaal over hoe goudzoekers Covid-19 verspreiden onder de inheemse bevolking van Brazilië groot nieuws.

Laatste eer bewijzen volgens de eigen cultuur

Nu zitten Lucita Sanoma en drie andere vrouwen, die hetzelfde meemaakten, met het probleem hoe ze de stoffelijke resten van hun kinderen terug kunnen krijgen. Ze willen hun kinderen in hun dorp, 300 kilometer van Boa Vista, de laatste eer bewijzen op de manier die hun cultuur voorschrijft. Sanoma en de andere vrouwen behoren tot de Sanöma. Een volk dat deel uitmaakt van de Yanomami, een inheems volk dat leeft in het zuiden van Venezuela en het noorden van Brazilië. 

Al tientallen jaren worden de Yanomami aan beide kanten van de grens bedreigd door goudkoorts van illegale indringers. Sinds de radicaal-rechtse president Jair Bolsonaro het in Brazilië voor het zeggen heeft, is het aantal goudzoekers nog verder gestegen. Bolsonaro vindt dat in de inheemse territoria land- en mijnbouw moet kunnen worden bedreven en probeert dit bij wet te regelen. De goudzoekers wordt zo geen strobreed in de weg gelegd. Een groot probleem, want ze brengen met hun invasies ook hun ziektes mee.

Sterftecijfer 2,5 keer zo hoog

Covid-19 is voor de inheemse volkeren in Brazilië op dit moment de grootste bedreiging. De recentste cijfers, die specifiek over hun vatbaarheid voor de ziekte gaan, stammen uit juni. Het Instituut voor Amazone-onderzoek IPAM berekende dat het sterftecijfer onder de ongeveer 500.000 inheemsen in de Amazone (zo’n kwart procent van de Braziliaanse bevolking) 2,5 keer zo hoog lag als in Brazilië als geheel: 52 tegenover 21 sterfgevallen per 100.000 inwoners. De ziekte wordt onder hen vaker vastgesteld (IPAM vermoedt zelfs dat er nog sprake is van een flinke onderrapportage). Ook het percentage patiënten dat aan Covid-19 overlijdt, ligt bij hen hoger dan bij de bevolking als geheel.

Sinds dat onderzoek in juni is de epidemie in Brazilië nog flink verergerd. Het landelijke dodental is sindsdien verdubbeld tot 88.000. Belangenorganisaties wijten de problemen in de Amazone aan de komst van indringers, zoals goudzoekers. Ook de leefwijze van sommige volken is een factor. Als er eenmaal mensen besmet zijn, besmetten ze anderen sneller omdat er meer dan elders in het land in één ruimte geleefd wordt en meer gebruiksvoorwerpen, zoals bestek, worden gedeeld. Veel inheemse volkeren kiezen daarom voor afsluiting van de buitenwereld om zich tegen het virus te beschermen. Zo ook de Yanomami.

Medische bijstand

Toch stuurde de regering op 30 juni artsen en het leger naar het Yanomami-gebied om medische bijstand te verlenen en beschermingsmiddelen als mondkapjes te verstrekken. De Yanomami beschuldigden de regering ervan dit te hebben gedaan zonder hen eerst te raadplegen en leiders stapten naar het Openbaar Ministerie. 

Persverklaring

Het OM sprak in een persverklaring in juli van meer dan 20.000 goudzoekers tegenover 26.700 Yanomami en stelde dat er “een reëel gevaar van uitroeiing” bestaat. De rechter gaf de Braziliaanse overheid vervolgens tot 16 juli om de goudzoekers uit het grondgebied van de Yanomami te zetten. Maar de goudzoekers zijn volgens de Yanomami nog steeds in het gebied. Het OM eist nu boetes voor de overheid als die niets doet tegen de goudzoekers.

Intussen keerde Lucita Sanoma naar haar dorp. Daar wacht ze de beslissing van de rechter af of ze de stoffelijke resten van haar zoon mag ontvangen.

Lees ook:

Bolsonaro maakt zich geen zorgen om het coronavirus, maar om zijn voortbestaan als president

Brazilië’s radicaal-rechtse president Bolsonaro maakt zich geen zorgen om het coronavirus, maar om zijn voortbestaan als president. Een hoofdrol in dit drama spelen zijn zoons Flávio en Carlos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden