Beeldenstorm

Zelfs het beeld van Columbus komt ten val in Richmond

In Richmond, Virginia, is het standbeeld van Columbus in het water gegooid.Beeld Reuters

De Black Lives Matter-protesten geven een nieuwe impuls aan het weghalen van standbeelden van figuren uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Inmiddels worden ook beelden van de ontdekker van het land Columbus omgetrokken.

Het is een statige straat, net buiten het centrum van Richmond, Virginia, en hij heet niet voor niets Monument Avenue. Om de zoveel tijd kom je er een standbeeld tegen van een hoofdrolspeler uit de Burgeroorlog. Binnenkort moet de straat op zoek naar nieuwe monumenten, of een nieuwe naam. 

Richmond zit al langer in zijn maag met de monumenten. De afgelopen jaren kwam in de VS de vraag op of het slavernijverleden nog wel zo’n prominente plek in de openbare ruimte verdiende. Hoewel de geschiedenis vaak een door de winnaars geschreven verhaal is, zijn het bij de Amerikaanse Burgeroorlog steevast generaals en leiders van de Confederatie, de zuidelijke staten die tevergeefs vochten tégen afschaffing van de slavernij, die in steen zijn vereeuwigd.

In Richmond werd aanvankelijk een polderoplossing bedacht. Er kwamen bordjes met ‘historische context’ over figuren als Robert E. Lee, de populairste generaal van het Zuiden, wiens standbeeld zo’n 16 meter boven het maaiveld uittorent. 

Een lading traangas

Na de dood van George Floyd ging het ineens snel. De Black Lives Matter-protesten die overal ontvlamden, richten zich niet alleen tegen politiegeweld, maar ook tegen andere symbolen van racisme in de VS. Op 1 juni kregen demonstranten in Richmond, die tegen het beeld van Robert E. Lee protesteerden, nog een lading traangas over zich heen. Een paar dagen later kondigden de gouverneur van Viriginia en de burgemeester van Richmond aan dat Lee en de andere vier standbeelden van Burgeroorlog-figuren moesten wijken. “Het was destijds verkeerd, en het is nu verkeerd”, zei de Democratische gouverneur Northam.

Leger wil af van confederatievlag

Onderdelen van het Amerikaanse leger hebben afgelopen week maatregelen genomen tegen symbolen uit de Burgeroorlog, zoals de confederatievlag. Zo beval generaal David Berger van het Korps Mariniers dat mariniers die vlag, die ‘gevoelens van verdeeldheid kan doen ontvlammen’, niet meer mogen ophangen. Een woordvoerder van minister van defensie Mark Esper liet doorschemeren dat die openstaat voor een discussie over de namen van legerbases die naar zuidelijke generaals zijn vernoemd.

Dat juist in Richmond, tussen 1861 en 1865 de hoofdstad van de Confederatie, de beelden verdwijnen, is een belangrijke overwinning voor de beweging die in 2015 op stoom kwam. Toen kwamen bij een terroristische aanslag op een kerk in South Carolina negen Afro-Amerikaanse gelovigen om het leven. De dader, de witte racist Dylann Roof, dweepte met de confederatievlag, die de zuidelijke staten destijds voerden en die nog altijd populair is. Zulke symbolen van de Confederatie werden daarna snel in steeds bredere kring omstreden.

Tussen 2015 en 2019 verdwenen er, volgens onderzoek van burgerrechtenbeweging SPLC, 48 beelden uit de openbare ruimte. Maar er staan er nog meer dan 700 overeind en vele daarvan kregen de afgelopen jaren juist extra wettelijke bescherming. Veel Republikeinse politici vinden dat het weghalen van de beelden neerkomt op het uitwissen van de geschiedenis. Activisten brengen daar tegenin dat zulke beelden meestal niet uit de tijd van de Burgeroorlog stammen, maar uit het begin van de twintigste eeuw, toen er allerlei rassenwetten werden ingevoerd. Ze dienden als ondersteuning voor de historische mythe die toen opkwam: dat de Burgeroorlog eigenlijk helemaal niet om de slavernij was gevoerd. 

‘Columbus vertegenwoordigt genocide’

De afgelopen twee weken kwam de verwijdering van beelden in een stroomversnelling. Er zijn er al zeker zes weggehaald, soms door demonstranten, soms door autoriteiten. En dat is nog exclusief steden zoals Richmond, die alleen nog maar plannen voor verwijdering hebben. 

Intussen zijn actievoerders alweer een stap verder. Elders in Richmond trokken demonstranten dinsdag een beeld van Columbus omver en gooiden het in het water. De ‘ontdekker’ van Amerika ‘vertegenwoordigt genocide’, blijkens een graffiti-opschrift op de lege sokkel. Ook in Boston werd deze week een beeld van Columbus onthoofd.

Eén beeld op Monument Avenue heeft voorlopig niets te vrezen. Arthur Ashe, De Afro-Amerikaanse tennisser, zoon van Richmond en symbool van zwarte emancipatie, kreeg er in 1996 ook een standbeeld. Dat was destijds uiterst omstreden, omdat het beeld van Ashe afbreuk zou doen aan de gewijde grond waar ook Robert E. Lee en consorten herdacht werden. Straks heeft Ashe op Monument Avenue het rijk alleen.

Lees ook:

In de VS gaat het nu over hervormen, budget weghalen, of zelfs het afschaffen van de politie

Minneapolis heeft een radicaal voornemen: de politie ontbinden. Welke concrete voorstellen gaan er schuil achter de aanzwellende oproep om de Amerikaanse politie terug te schalen, of zelfs af te schaffen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden