CoronacrisisSpanje

Zelfs de coronacrisis kan Spanje niet verenigen

Militairen in Spanje verlenen bijstand bij de strijd tegen corona. Niet in alle regio's wordt de inzet van het leger op prijs gesteld. Beeld Getty Images

De Spaanse regering probeert in de strijd tegen het coronavirus de regie te voeren over de autonome regio’s. Die scharen zich niet zonder slag of stoot achter Madrid. 

De vanuit Madrid met strakke hand geleide bestrijding van de coronacrisis is even wennen voor het sterk gedecentraliseerde Spanje. Hoewel Pedro Sánchez met ronkende oorlogsmetaforen heeft bezworen dat Spanjaarden het virus er met vereende krachten onder zullen krijgen, schaart niet het hele land zich zonder morren achter de Spaanse premier in ‘oorlogstijd’.

Spanje is na Italië Europa’s grootste coronahaard. Zo'n 47.610 Spanjaarden zijn besmet en 3434 mensen overleden al aan het virus. Madrid is de zwaarst getroffen regio. Een enorme congreshal doet er dienst als noodhospitaal en een kunstijsbaan wordt omgebouwd tot mortuarium. 

Terwijl de slachtoffers in Italië zijn geconcentreerd in de drie noordelijke regio’s, zijn ze in Spanje meer uitgewaaierd, stelt Daniel Lopez Acuña in de krant El País. De gezondheidsdeskundige die onder meer voor de WHO werkte, vermoedt dat het gebrek aan reisrestricties rond de uitbraak verspreiding over de regio’s in de hand heeft gewerkt.

“Vanaf morgen (...) zijn er geen politieke kleuren, geen ideologieën en geen territoria; onze burgers gaan voor”, verklaarde Sánchez bij het afkondigen van de noodtoestand op 14 maart. Door de noodmaatregelen staan belangrijke regionale bevoegdheden als de gezondheidszorg, de regiopolitie en transport nu onder centraal gezag van Madrid.

In het verkeerde keelgat

Dat schiet veel autonome regio’s, die gewend zijn om hun eigen zaken te regelen, in het verkeerde keelgat. Regio’s die de aankoop van beschermende pakken en mondkapjes normaal gesproken zelf organiseren, beschuldigen de landsregering van het frustreren van de aankoop via hun eigen kanalen, praktijken die Madrid ontkent.

Een golf van sterfgevallen in verpleeghuizen

Spanje is opgeschrikt door een golf van overleden ouderen in verzorgingstehuizen. Legereenheden die zijn ingezet om de ‘residencias’ te ontsmetten, hebben door heel Spanje dode ouderen aangetroffen die soms nog in hun bed lagen. Een deel van het personeel in de dikwijls private verzorgingstehuizen, dat ook besmet is met het coronavirus, heeft zich ziek gemeld terwijl vervanging uitblijft.

Verzorgers zouden ook de benen nemen, omdat zij onderbemand zijn en niet genoeg middelen hebben om zich goed te beschermen. Er zijn in totaal bijna 5400 Spaanse zorgmedewerkers besmet geraakt met het coronavirus.

Vooral het Madrileense bejaardentehuis Monte Hermoso is berucht; daar zouden in ieder geval negentien ouderen zijn overleden aan het coronavirus, terwijl familieleden nauwelijks informatie krijgen. Er duiken nu door heel Spanje vergelijkbare zaken op.

De Spaanse justitie doet onderzoek, maar geeft geen precieze aantallen vrij over het aantal zaken of slachtoffers.

Sommige regio’s willen bovendien dat het regionaal aangekochte materiaal daar blijft en niet zomaar naar andere delen van Spanje mag verdwijnen. De Catalaanse regio-president Quim Torra zei vorige week in een interview met de BBC dat Sánchez hem de handvatten heeft ontnomen om de crisis te kunnen beteugelen in Catalonië, waar na Madrid nu de meeste corona-besmettingen zijn. Torra eist dat de maatregelen verder gaan dan de huidige toch al strikte Spaanse lockdown. Zo wil hij dat alleen Catalanen die in vitale beroepen werken nog de deur uit mogen en wil hij havens en vliegvelden sluiten.

Militairen op straat, dat valt niet overal in goede aarde

Dat het leger op straat is om bijstand te verlenen, valt ook niet in heel Spanje even goed. In Baskenland, de regio met de grootste mate van autonomie, protesteerden regionationalisten tegen de inzet van militairen die onder meer het vliegveld van Bilbao kwamen ontsmetten. 

De zuidoostelijke regio Murcia wil eveneens een hardere aanpak. Aan het begin van de coronacrisis zagen lokale bestuurders zich genoodzaakt eigenhandig kustplaatsen af te sluiten die werden overspoeld door hoofdstedelingen die – al dan niet besmet met het coronavirus – Madrid ontvluchtten. Afgelopen weekeinde deed Murcia op eigen houtje niet-noodzakelijke economische activiteiten in de ban. De maatregel werd kort daarop door de landsregering teruggedraaid, omdat Murcia daar niet zelf over mag beslissen.

En ook uit het bekende trommelen met potten en pannen, de cacerolazo, klinkt in Spanje protest door. Afgelopen woensdag schalde er tweemaal een avondconcert door de Spaanse straten. Eerst om het zorgpersoneel een hart onder de riem te steken, maar daarna als protest tegen de Spaanse koning Felipe VI, die het land toesprak en net als Sánchez eenheid predikte. Maar ook de koning – die onlangs in opspraak raakte vanwege een schimmige erfenis van zijn vader – lukt het niet het land te verenigen. Een aanzienlijk deel van de bevolking, regionationalisten en republikeinen, moet toch al niets van het koningshuis hebben.

Wat als de landelijke aanpak op een mislukking uitdraait

Hoewel Spanjaarden de quarantainemaatregelen dezer dagen steeds beter naleven, blijft het politieke getouwtrek tussen de autonome regio’s en de centrale regering.

Hoewel Sánchez keer op keer benadrukt dat het virus ‘gezamenlijk’ gestopt moet worden, is het maar de vraag hoe de regio’s zullen reageren als de landelijke aanpak op een mislukking uitdraait of de onvrede onder de bevolking toeneemt bij een lang aanhoudende lockdown.

Vandaag verlengt het parlement de noodtoestand in Spanje tot 11 april. Vooralsnog heeft premier Sánchez wel steun van zijn traditionele politieke rivaal, de conservatieve Volkspartij. Dat geeft hem armslag om de regie over de regiopresidenten te houden. Per videoverbinding uiteraard, vanwege de strikte hygiënemaatregelen. 

Lees ook: 

Met een patrijs of in een dinosauruspak de lockdown omzeilen, het is allemaal geprobeerd

Allerhande dieren kregen in Spanje tijdens de eerste week lockdown plotseling een halsband om gegespt. Geiten en schapen werden ingezet, zodat Spanjaarden even aan de quarantaine konden ontkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden