Oorlog in Oekraïne

Zelensky grijpt in om einde te maken aan corruptie in oorlogseconomie

Een monteur in Oekraïne herstelt de schade aan een elektriciteitscentrale na een Russische raketaanval. Beeld AP
Een monteur in Oekraïne herstelt de schade aan een elektriciteitscentrale na een Russische raketaanval.Beeld AP

Twee onderministers en topambtenaren zijn betrokken bij corruptieaffaires in Oekraïne. President Zelensky verbiedt reizen naar het buitenland.

Erik van Zwam

Terwijl de oorlog in Oekraïne een bloedbad aanricht, moet president Volodymyr Zelensky zijn aandacht richten op een oude endemische ziekte: corruptie. Corruptiebestrijding was hét speerpunt van Zelensky bij de verkiezingen van 2019, toen hij tot president werd gekozen.

De oorlogseconomie blijkt te zorgen voor inhalige onderministers bij Defensie en Infrastructuur. Zelensky kondigde maandagnacht personele wisselingen aan op alle niveaus bij ministeries en overheidsorganen. Zo nam het plaatsvervangend hoofd van het presidentiële bureau Kyrylo Timosjenko ontslag zonder dat er een reden werd genoemd, maar het vermoeden is dat zijn vertrek te maken heeft met diverse corruptieaffaires die de laatste dagen kwamen bovendrijven.

Het nieuws dat voor de aanschaf van voedsel voor militairen aan het front veel te veel is betaald als gevolg van steekpenningen, betekende het aftreden van de onderminister van defensie Vjatsjeslav Sjapovalov. Topambtenaren van het ministerie zouden een nepbedrijf hebben opgezet dat woekerwinsten maakte op het voedsel ter waarde van 13 miljard hryvnia (324 miljoen euro).

Onderzoek naar het lek

Het ministerie van defensie noemde het een ‘technische vergissing, waarbij geen geld is betaald’. Tegelijkertijd zette minister van defensie Oleksii Reznikov een bericht op sociale media dat er een onderzoek wordt ingesteld naar het lek. De onderzoeksjournalist, Joeri Nikolov van het onlineplatform Nashi Groshi, die de corruptie bekendmaakte, zei in de krant de Kyiv Post bezorgd te zijn over de repercussies tegen zijn persoon. Nikolov heeft daarom alle documenten waarover hij beschikt online gepubliceerd.

Het Nationale Anti-Corruptie Bureau (Nabu) kondigde aan een eigen strafrechtelijk onderzoek te beginnen naar de handelwijze binnen het ministerie van defensie. Nabu onderzoekt ook het ministerie van infrastructuur, waar onderminister Vasyl Lozynsky met enkele topambtenaren afgelopen weekend werd gearresteerd.

De regering had 42 miljoen euro vrijgemaakt voor de aanschaf van generatoren en bijbehorende apparatuur om de elektriciteitsvoorziening op gang te houden, als gevolg van het kapotschieten van elektriciteitscentrales door de Russen. Ook hier werd geld afgeroomd. Er zou zo’n 368.000 euro aan de strijkstok zijn blijven hangen.

Nieuwe regels komen voor bezoeken aan het buitenland

Zelensky haalde fel uit naar deze praktijken. Hij verbood ministers, politici en topambtenaren naar het buitenland te reizen voor vakantie of niet werk-gerelateerde bezoeken, om zo te voorkomen dat fraudeurs schielijk het land proberen te verlaten. Binnen enkele dagen zullen er nieuwe regels komen voor bezoeken aan het buitenland, zo kondigde hij aan.

Zelensky zit overduidelijk in zijn maag met de nieuwe corruptieaffaires. Hij probeert ze met voortvarendheid aan te pakken. De vrees bestaat dat westerse landen weleens minder scheutig met de financiële ondersteuning van Oekraïne kunnen worden als het geld in zakken van corrupte politici en ambtenaren verdwijnt. Oekraïne heeft vele honderden miljarden euro’s nodig voor de wederopbouw, die deels door het buitenland gefinancierd moet worden.

Land stond als kleptocratie te boek

Oekraïne heeft van oudsher geen beste naam op dit gebied. In 2021 stond het nog op plaats 122 van de 180 landen als het om corruptie gaat. Nederland stond toen op plaats 8. Oekraïne stond zeker voor de Maidan-revolutie van 2014 als kleptocratie te boek, waarbij naar schatting 40 procent van de staatsuitgaven in de diepe zakken van bureaucraten en oligarchen verdwenen. Toch veranderde weinig in Oekraïne in de jaren daarna.

Zelensky maakte er zijn missie van om met zijn partij Dienaar van het Volk een einde te maken aan de corruptie. Het was ook een eis van de Europese Unie toen Oekraïne vorig jaar juni kandidaatlid werd. Onder Zelensky is de bezem gehaald door het rechterlijk apparaat, waar recht alleen tegen het betalen van steekpenningen te halen was. Zo moeten inmiddels ook alle politici en topambtenaren hun bezittingen melden in een openbaar register, om corruptie tegen te gaan. Desondanks loopt Zelensky tot op hoog niveau regelmatig weer aan tegen corruptie.

Lees ook:

Corruptiebestrijder Olena Halushka: EU, erken de Oekraïense hervormingen.

Oekraïne worstelt met corruptie. Goed argument om het land kandidaat-EU-lid te maken, zegt corruptiebestrijder Olena Halushka.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden