Oorlog in Oekraïne

Zelenski kampt met twee vijanden: Rusland en ‘Oekraïne-moeheid’

De Oekraïense president Zelenski heeft gesprekken met Poetin uitgesloten. Beeld ANP / Zuma Press
De Oekraïense president Zelenski heeft gesprekken met Poetin uitgesloten.Beeld ANP / Zuma Press

Aan de fronten in Oekraïne is weinig beweging. Ook diplomatieke doorbraken zitten er voorlopig niet in, ondanks berichten over gesprekken de afgelopen dagen.

Eric Brassem

De Oekraïense president Volodimir Zelenski spelde het in zijn dagelijkse tv-toespraak maandagavond nog eens uit. Oekraïne is heus geïnteresseerd in ‘werkelijke’ onderhandelingen met Rusland. Maar dan op voorwaarde dat die gaan over ‘herstel van de territoriale integriteit’ van zijn land, ‘compensatie van alle oorlogsschade, bestraffing van iedere oorlogsmisdadiger en garanties dat dit nooit meer zal gebeuren’.

Zelenski’s woorden volgen op recente berichten die op het oog wijzen op mogelijke verwijdering tussen Kiev en Washington. The Wall Street Journal onthulde dat Amerikaanse en Russische functionarissen met enige regelmaat contact hebben. “Om potentiële misverstanden op te helderen en te proberen het risico op een catastrofe, zoals het gebruik van kernwapens, te reduceren”, bevestigde de Amerikaanse veiligheidsadviseur Jake Sullivan.

Dat klinkt niet alarmerend voor Zelenski. Geen overleg over Oekraïne zonder Oekraïne, blijft het Amerikaanse uitgangspunt.

Bereidheid tot onderhandelen

Maar, zo meldde zaterdag The Washington Post: de Amerikaanse regering heeft Zelenski gevraagd om enige bereidheid tot onderhandelen te tonen. Washington is het met Kiev eens dat Rusland geen enkele opening voor onderhandelingen biedt, maar met het tonen van een vleugje onderhandelingsbereidheid voorkomt Kiev wel internationale isolatie, luidt het argument.

“Oekraïne-moeheid is echt een ding voor sommige van onze partners”, zo citeert de krant een Amerikaanse functionaris. Hij en zijn collega’s stuiten op zorgen in Europa, Afrika en Latijns-Amerika over Zelenski’s resolute weigering om ooit met de Russische president Poetin te praten.

Decreet tegen praten met Poetin

Met Poetin onderhandelen is ‘onmogelijk’, zo staat in een presidentieel decreet van vorige maand, waarmee Zelenski reageerde op de formele Russische inlijving van vier Oekraïense regio’s. Kiev wil alleen praten met Poetins opvolger, zei Zelenski toen, en dat standpunt herhaalde zijn adviseur Michailo Podoljak dinsdag: “Onderhandelen met Poetin zou neerkomen op opgeven, en dat cadeau zullen we hem nooit geven.”

Met dat standpunt – onderhandelen oké, maar dan over totale Russische terugtrekking uit Oekraïne en na een machtswisseling in het Kremlin – zal Oekraïne geen zorgen wegnemen van landen of politieke partijen die vinden dat verdere schade aan de wereldeconomie en nucleaire escalatie moet worden voorkomen door onderhandelingen te openen.

Moskous ‘nuttige idioten’, zo noemt Kiev de pleitbezorgers van onderhandelingen, onder wie miljardair Elon Musk. “Als Rusland wint, gaan we een periode van chaos tegemoet”, twitterde Podoljak vrijdag: nog meer tirannie, oorlogen, genocides en een kernwapenwedloop liggen dan in het verschiet. “Enigerlei concessies aan Poetin vandaag zijn een akkoord met de duivel. De prijs zal u niet aanstaan.”

Oekraïens vredesvoorstel

In maart, toen de Russische legers nog aan de poorten van Kiev leken te kloppen, dachten Zelenski en de zijnen er nog anders over. Oekraïne kwam toen met een voorstel met als kern een neutrale status voor Oekraïne, zij het met internationale militaire garanties, in ruil voor Russische terugtrekking tot de posities van voor de grootschalige inval.

Dat is een gepasseerd station, na de grootschalige Russische verwoestingen en moordpartijen. Ook ligt het militaire initiatief, anders dan in maart, nu eerder bij Oekraïne dan bij Rusland. Wellicht heeft Poetin spijt dat hij destijds niet heeft gehapt op dat voorstel. Hij had daarmee Rusland ettelijke tienduizenden gesneuvelde Russische militairen bespaard, en bovendien verzwakking van zijn land en zijn eigen positie.

Anderzijds: Poetin hoopt kennelijk nog dat hij met nog meer nieuwe generaals, vers gerekruteerde troepen en nog meer vernietiging van energiecentrales het tij in Oekraïne kan keren. Of op zijn minst dat hij de strijd zo lang kan rekken dat de internationale ‘Oekraïne-moeheid’ verder toeneemt, en daarmee de druk op Zelenski om concessies te doen.

Hij kan zich gesteund voelen door Amerikaanse opiniepeilingen. Bijna de helft van de Republikeinse kiezers meent dat de VS ‘te veel’ steun verleent aan Oekraïne, en die mening krijgt steeds meer bijval.

Lees ook:

Republikeinen willen steun aan Oekraïne terugschroeven

Een sprankje hoop voor president Poetin: als de Republikeinen straks de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten winnen, is de Amerikaanse steun voor Oekraïne niet langer vanzelfsprekend.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden