Oorlog in Oekraïne

Zelenski doet water bij de wijn en maakt weg vrij voor vredesonderhandelingen

Volodimir Zelenski Beeld AP

Nu Oekraïne akkoord is met een voorstel om Oost-Oekraïne te verdelen, lijkt de weg vrij voor nieuwe onderhandelingen over vrede met Rusland. De oppositie in Kiev beschuldigt president Zelenski er echter van te capituleren.

Al weken bakkeleien Oekraïne en Rusland over de voorwaarden voor een top om te onderhandelen over het conflict in het oosten van Oekraïne. Met het ondertekenen van de Steinmeier-formule – met afspraken over de betwiste gebieden – door Oekraïne zijn “de laatste obstakels weggenomen”, zei president Zelenski dinsdagavond. “Ik denk dat we snel een datum hebben.”

Zelenski, die in april is gekozen met de belofte het conflict in Oost-Oekraïne op te lossen, hamert al weken op gesprekken. Een eerste stap werd een kleine maand geleden gezet, toen Rusland en Oekraïne het eens werden over een uitruil van gevangenen. Een nieuwe overlegronde tussen de regeringsleiders van Rusland, Oekraïne, Frankrijk en Duitsland over de kwestie zou nog deze maand georganiseerd kunnen worden. Het laatste overleg was in 2016.

Autonomie voor de ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk

Met de acceptatie van de Steinmeier-formule verklaart Oekraïne zich akkoord met autonomie voor de zelfbenoemde ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk, die al vijf jaar en met Russische steun in een gewapend conflict met Oekraïne zijn verwikkeld. Die autonome status zou tot stand moeten komen na verkiezingen, die onder toezicht van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) zouden plaatsvinden. De ondertekening was voor Rusland voorwaarde om aan gesprekken te beginnen.

Hoewel Zelenski volgens peilingen ruime steun geniet voor gesprekken met Rusland, leidde zijn aankondiging tot onrust in Kiev. Bij het presidentieel paleis demonstreerde een groep nationalisten tegen ‘capitulatie’, zoals zij Zelenski’s daad noemen. Op het Maidanplein riepen enkele honderden mensen, onder wie veteranen van de Donbas-oorlog, op tot het aftreden van de president.

Ook oud-president Petro Porosjenko, nu in oppositie, nam sprak van capitulatie. Volgens hem zijn verkiezingen en autonomie voor de ‘volksrepublieken’ een “legitimering van de aanwezigheid van Rusland in de Donbas.” De voorganger van Zelenski wijst erop dat de milities niet alleen militair het gebied controleren, maar dat Oekraïne ook niets te zeggen heeft over de media ter plekke en de kandidaten bij zulke verkiezingen. “Op deze manier vormt de Donbas straks een blokkade voor de Europese integratie en de Navo-ambities van Oekraïne”, zei Porosjenko. En volgens hem was dat precies de bedoeling van het Kremlin.

Eerst de controle over de oostgrens terug

Hoewel Zelenski in het vage blijft over de voorwaarden waarop autonomie kan worden verleend, benadrukte hij dat van capitulatie geen sprake is. Ook hamert hij erop dat Oekraïne eerst de controle over de oostgrens moet terugkrijgen. “Er zullen geen verkiezingen plaatsvinden onder de loop van een geweer.” Wel kan de timing van terugtrekking van Russische troepen worden besproken op de top. De nieuwe wet over de autonome status voor de Oost-Oekraïense gebieden zal worden opgesteld “in nauwe samenwerking met de samenleving”, zei de president.

De reactie van de door Rusland gesteunde milities belooft weinig goeds. “Kiev zal nooit enige controle terugkrijgen over de grens”, spraken de leiders van de volksrepublieken woensdag op een persconferentie. Vanuit Rusland klonk gematigd optimisme. “Vanaf nu werken alle partijen eraan de top mogelijk te maken”, aldus Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov.

De EU is enthousiast over de stap van Kiev. “Die leidt hopelijk tot een langdurige vredesoplossing voor het conflict”, aldus de buitenlandwoordvoerder. “De Europese Unie blijft de territoriale integriteit van Oekraïne binnen de internationaal erkende grenzen steunen”, werd er wel aan toe gevoegd.

Nooit uitgevoerd akkoord

De Steinmeier-formule gaat over de vraag wie de dienst uitmaakt in de Oost-Oekraïense regio Donbas. In 2014 scheidden de twee zelfbenoemde volksrepublieken Donetsk en Loehansk zich met Russische steun af van Oekraïne. In het conflict dat volgde, vielen meer dan 13.000 doden en anderhalf miljoen mensen sloegen op de vlucht.

In het vredesakkoord van Minsk (2015) werd overeengekomen de gebieden autonomie te verlenen, te beginnen met lokale verkiezingen. Tot uitvoering van dat akkoord kwam het nooit. De partijen beschuldigden elkaar ervan te blijven schieten. Ook had Oekraïne geen controle over de eigen oostgrens, waardoor Rusland de milities kon blijven bevoorraden met manschappen en wapens.

Om het vredesproces op gang te brengen, kwam de toenmalige Duitse minister van buitenlandse zaken Frank-Walter Steinmeier in 2016 met het idee om lokale verkiezingen te houden in Donetsk en Loehansk onder toezicht van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. Daarna zouden de gebieden een autonome status krijgen binnen Oekraïne.

Lees ook:

De Russisch-Oekraïense gevangenenruil is wellicht een stap naar vrede, maar tegen welke prijs?

Al in zijn eerste toespraak nadat hij tot president verkozen werd, beloofde Volodimir Zelenski de 24 Oekraïense zeelieden terug te brengen naar huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden