Oost-Oekraïne

Zelenski doet concessies aan Poetin, en dat bevalt veel Oekraïners niet

De Oekraïense president Zelenski (l), de Duitse bondskanselier Merkel, de Franse president Macron en de Russische president Poetin tijdens een persconferentie in Parijs op 9 december 2019 na eerdere onderhandelingen.Beeld AFP

Tot nu toe was het taboe in Oekraïne: directe gesprekken tussen de regering en vertegenwoordigers van de door Rusland gesteunde republieken in Oost-Oekraïne. Dat het er nu toch van komt, valt in Kiev bij velen verkeerd.

Ondanks de coronacrisis gaan de gesprekken tussen Oekraïne en Rusland over een oplossing van het conflict in Oost-Oekraïne door. Woensdag besluiten vertegenwoordigers van de twee landen - vermoedelijk via een beeldverbinding - over het samenstellen van een adviesraad die de onderhandelende partijen van handvatten moet voorzien om een weg uit het conflict te vinden. In die adviesraad zullen ook vertegenwoordigers van de door Rusland gesteunde milities in Oost-Oekraïne zitting nemen. “Alarmerend”, noemt een groep Oekraïense parlementariërs het voorstel.

Sinds het conflict uitbrak weigert de Oekraïense regering te spreken met de militieleiders, die in 2014 gewapenderhand de macht overnamen in de Oost-Oekraïense provincie Donbas. Rusland presenteert de oorlog graag als een intern conflict tussen pro-Russische opstandelingen en ‘Kiev’. Oekraïne daarentegen ziet de strijd als een ‘hybride oorlog’, die Rusland op Oekraïens grondgebied voert met behulp van vrijwilligers, huurlingen en goed bewapende officieren van het Russische leger. Daarom wil Oekraïne alleen met Rusland onderhandelen over een oplossing en niet met hun ‘proxies’ in de Donbas.

Maar met het aantreden in Kiev van president Volodimir Zelenski, vorig jaar, is er iets veranderd. Zijn verkiezingsbelofte om het conflict op te lossen leidde al tot concreet resultaat. Zo vond er twee keer een gevangenenruil plaats waarbij enkele honderden mensen over en weer werden vrijgelaten. In de bespreking van de zogeheten contactgroep zou woensdag een nieuwe uitwisseling worden beklonken. Ook wordt, in navolging van eerdere afspraken, een zone in het frontgebied aangewezen waar de strijdende partijen wapens en manschappen terugtrekken.

De contactgroep, die bestaat uit vertegenwoordigers van Oekraïne, Rusland en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), stelt daarnaast voor een adviesraad aan te stellen die de onderhandelaars van mogelijke oplossingen voorziet. Daarin zouden tien vertegenwoordigers van Oekraïne en tien van de zelfbenoemde republieken Donetsk en Loehansk zitting nemen, wiens stem even zwaar weegt. Belangrijker nog: Rusland zou formeel nog slechts als ‘waarnemer’ deelnemen aan de besprekingen, net zoals de OVSE, Duitsland en Frankrijk.

Ten koste van westerse sancties

Niet alleen de oppositie, ook een groeiende groep parlementariërs van Zelenski’s eigen politieke beweging keren zich nu fel tegen dit voorstel. “Zo’n adviesraad zet vraagtekens bij het feit dat er gewapende agressie van Rusland plaatsvindt in Oost-Oekraïne en op de Krim,” schrijven zestig afgevaardigden van Dienaar van het Volk, de partij van de president, in een open brief. De ondertekenaars vrezen dat rechtstreeks contact met vertegenwoordigers van de milities ‘ten koste gaat van de westerse sancties jegens Rusland’. Want waarom zouden die in stand moeten blijven als Rusland geen partij is? Ook zal het initiatief ‘de veiligheidssituatie in de Donbas niet verbeteren’, denken ze.

Een reeks mensenrechtenorganisaties sloot zich aan bij het protest. Het Oekraïense Helsinki Comité vreest dat ‘het wegnemen van Rusland als initiator en agressor van het gewapende conflict’ ook het ‘wegnemen van zijn aansprakelijkheid’ betekent. Oud-minister van buitenlandse zaken van Oekraïne Pavlo Klimkin sluit zich daarbij aan. “Dit gaat de positie van Oekraïne in internationale gerechtshoven schaden”, denkt hij.

De chef van Zelenski’s presidentiële kantoor, Andriy Jermak, die zelf de onderhandelingen met Rusland voert, probeerde de boel te sussen. “De partijen in dit conflict zijn en blijven Oekraïne en Rusland”, zei hij. Het samenstellen van de adviesraad is er volgens hem op gericht Oekraïners die in de niet door de regering gecontroleerde gebieden leven ‘een stem te geven’. Vijf van de tien zetels van de zelfbenoemde republieken zouden worden toegewezen aan vluchtelingen uit Donetsk en Loehansk, kondigde hij aan.

Op de grond verandert er weinig

Hoewel de diplomatie en de politiek voortdurend bewegen rondom het conflict in de Donbas, verandert er intussen weinig aan de situatie op de grond. In de eerste drie maanden van dit jaar sneuvelden 41 Oekraïense militairen. Dat zijn er zeven meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Ook waren opnieuw rond de tweehonderd gewonden te betreuren. De beschietingen vinden vaak plaats in de buurt van zones waarover de strijdende partijen akkoorden sloten over terugtrekking van manschappen en wapens.

Deze realiteit weerhoudt de regering er niet van concessies te doen. Vlak voordat Kiev vorig week in lockdown ging wegens het coronavirus protesteerden vijfduizend mensen bij het kantoor van de president: ze spraken zich uit tegen het voornemen van de regering om schiereiland de Krim weer van drinkwater te voorzien. Die toevoer ligt sinds 2014 stil, toen Rusland de Krim annexeerde.

Lees ook:

Zelenski maakt weg vrij voor vredesonderhandelingen

Nu Oekraïne akkoord is met een voorstel om Oost-Oekraïne te verdelen, lijkt de weg vrij voor nieuwe onderhandelingen over vrede met Rusland. De oppositie in Kiev beschuldigt president Zelenski er echter van te capituleren.

Oekraïners hebben hun twijfels over de vredesbesprekingen met Rusland

Met een ontmoeting tussen de presidenten Poetin (Rusland) en Zelenski (Oekraïne), vandaag in Parijs, beginnen vredesbesprekingen over Oost-Oekraïne. Voorafgaand daaraan trok het Oekraïense leger zich terug uit het frontdorp Zolote. Dat geeft sommige bewoners in het door oorlog geteisterde dorp een sprankje hoop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden