Analyse Syriëgangers

Ze zijn niet alleen broedmachines van het kalifaat

Krista met de twee jongste kinderen, bij kamp Al Hol. Beeld Hans Jaap Melissen

Wie zijn de vrouwen die terugkeerden uit het kalifaat? Ze moesten kinderen baren om voor nieuwe aanwas te zorgen. Dat vooral. Maar daarmee zijn ze niet onschuldig, er zijn ook talloze verhalen over wandaden.

Kinderen krijgen. Met deze woorden is de kerntaak van een gemiddelde IS-vrouw te beschrijven. Wie rondkijkt in de detentiekampen in Noord Syrië ziet dat dit goed is gelukt. Overal rennen, springen of hangen kinderen rond, overwegend in de leeftijd van nul tot 5 jaar oud, wat overeenkomt met de oprichtingsdatum van het kalifaat: zomer 2014. Wat je ook veel ziet: vrouwen met kinderen van soms wel drie verschillende vaders. Ging vader 1 in de strijd dood, dan klopte een potentiële vader 2 de volgende dag op de deur. En als die ook weer dood ging, werd vader 3 geregeld. Daar zat weinig liefde of romantiek bij: vrouwen werden gedwongen met de volgende strijder verder te leven.

Veel buitenlandse IS-vrouwen kwamen gehuwd aan in het kalifaat, ze waren vrijwillig meegegaan of gedwongen door een echtgenoot die niet van enige inspraak was gediend. De radicale versie van de islam biedt immers weinig bewegingsruimte voor de vrouw. En wie ongehuwd arriveerde in het kalifaat, werd meteen in een huis opgesloten, een ‘madafa’, zoals de Nederlandse Amber aan deze krant uitlegde. Zij beschreef dat als een gevangenis, waar je uit kon als je trouwde met een strijder. Zij vond zo een Nederlandse IS-strijder.

Toch zou het beschrijven van de vrouwen als alleen maar broedmachines voor een nieuwe generatie IS-strijders de werkelijkheid tekort doen. Vrouwen konden wel degelijk bepaalde andere taken uitvoeren. Van lerares en medische functies tot lid worden van de religieuze zedenpolitie van IS: de Khansaa-brigade. Dat laatste vereiste wel dat je goed genoeg Arabisch sprak om de lokale vrouwen te kunnen dwingen zich aan de strenge regels van IS te houden. Ook werd verwacht dat ze nieuwe leden ronselden en propaganda verspreidden. Strijden deden vrouwen nauwelijks, al zijn er IS-vrouwen geweest die zichzelf hebben opgeblazen.

Ook speelden vrouwen een rol bij de slavenhandel die IS had opgezet. Na een aanval op Sinjar, een berggebied in Noord-Irak, maakte IS duizenden Yezidi-vrouwen tot slaaf. Die werden gekoppeld aan IS-strijders, die soms vrijgezel waren of al een vrouw hadden. In die IS-gezinnen, zo blijkt uit getuigenissen, werden die slaven regelmatig mishandeld door IS-vrouwen, die soms ook verkrachtingen hielpen faciliteren. Yezidi’s beweren dat de IS-vrouwen vaak erger waren dan de mannen.

Beeld Hans Jaap Melissen

Het lastige nu is hoe aan te tonen wie wat heeft gedaan. Zelfs de getuigenissen van Yezidi-slaven zullen niet altijd toereikend zijn. De zwaar gesluierde IS-vrouwen die, net als hun mannen, vaak onder een strijdnaam in IS-gebied zaten, zijn mogelijk lastig te herkennen. Ook is wat de vrouwen uithaalden, maar zeer beperkt op video vastgelegd.

Toen uit het laatste stukje kalifaat dit jaar groepen vrouwen naar buiten stroomden, werden die opgewacht door buitenlandse inlichtingendiensten, die hun telefoons doornamen op belastend bewijsmateriaal. Maar velen zullen essentiële bewijzen hebben verwijderd voordat ze zich overgaven.

Intussen gaan de misdragingen door, ook in de detentiekampen. Er zijn daar steekpartijen, moorden, mishandelingen. Vooral zijn dat radicale vrouwen die ruzie maken met vrouwen die hebben aangegeven dat ze wel klaar zijn met IS.

De Nederlandse Amber en ook Krista (in juni in Trouw geïnterviewd) beweren dat ze tot die laatste categorie behoren. Ze zeggen dat ze nu vooral moeders zijn, van respectievelijk twee en vier kinderen, die zich vooral op die kinderen richten. Ook al klinkt dat uit hun monden misschien nog best geloofwaardig, het lastige is dat je nooit van alle uitreizigers de ware bedoelingen zult kennen, tot ze na gevangenschap zijn vrijgelaten. Richten ze zich weer op een normaal leven, zoals Laura H. dat nu doet (en over wie een boek is geschreven) of zijn er vrouwen bij die maar een doel hebben: een nieuw kalifaat of aanslagen plegen.

Maar zeker na de ontsnapping van twee Nederlandse IS-vrouwen uit kamp Al Hol en hun komst naar de ambassade in Turkije is nog meer duidelijk: de IS-vrouwen zijn vroeg of laat in staat zelf de weg naar Nederland te vinden.

Vluchtelingenkamp Al-Hol in Syrië. Beeld Louman & Friso

Lees ook:

 Twee Syriëgangers melden zich in Ankara, één is net geen Nederlandse meer

Twee Syriëgangers hebben zich woensdag gemeld bij de Nederlandse ambassade in het Turkse Ankara. Ze willen terug naar Nederland. Daar wacht hen vervolging voor terroristische misdrijven.

Krista zit in een opvangkamp in Syrië: ‘Neem desnoods alleen mijn kinderen mee naar Nederland’

De Nederlandse Krista van T. bleef met haar echtgenoot tot het einde bij terreurbeweging Islamitische Staat. Nu is ze weduwe en zit ze in een overvol opvangkamp in Noord-Syrië, mét haar vier kinderen. ‘Waarom neemt Nederland hen niet terug?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden