Oud-president Donald Trump luistert naar een toespraak van J.D. Vance tijdens een campagnebijeenkomst in Delaware, Ohio. Beeld Getty Images
Oud-president Donald Trump luistert naar een toespraak van J.D. Vance tijdens een campagnebijeenkomst in Delaware, Ohio.Beeld Getty Images

Verenigde Staten

Worden de Republikeinse voorverkiezingen beslist in Mar-a-Lago?

Bas den Hond

Voor de Amerikaanse Congresverkiezingen in november kiezen de Republikeinen de komende maanden hun kandidaten, in voorverkiezingen. Daarbij legt de goed- of afkeuring van Donald Trump veel gewicht in de schaal.

“Net als anderen heeft J.D. Vance in het verleden misschien dingen over me gezegd die niet zo geweldig waren. Maar nu snapt hij het, helemaal. Hij is onze beste kans op de overwinning in een moeilijke race.”

Donald Trump liet zich half april van zijn vergevingsgezinde kant zien. In de voorverkiezingen voor de Senaat in Ohio, die dinsdag worden gehouden, steunt hij een kandidaat die hem in 2016 nog ‘weerzinwekkend’ noemde, en ‘een idioot’. Maar diezelfde Vance noemt Trump nu ‘de beste president die ik ooit heb meegemaakt’, en verzekert op campagnebijeenkomsten dat Trumps tweede termijn als president hem in november 2020 door grootscheepse verkiezingsfraude ontstolen werd.

Het is een draai die vele Republikeinse politici de afgelopen anderhalf jaar hebben gemaakt, maar die van deze man niet verwacht werd. Want J.D. Vance was tot 2016 geen politicus, maar een jurist, durfinvesteerder en bovenal: een van links tot rechts serieus genomen conservatieve intellectueel. Dat laatste had hij te danken aan het succes van zijn in 2016 uitgekomen boek Hillbilly Elegy (in het Nederlands vertaald als Hillbilly Blues).

Omhooggewerkt uit een cultuur in crisis

In dat boek vertelt hij het verhaal van zijn familie in het zuiden van Ohio, straatarme witte Amerikanen die oorspronkelijk uit Kentucky kwamen. Ze hadden de cultuur en de problemen van die regio, het Appalachengebergte, meegenomen naar de industriestad Middletown: solidariteit met de eigen familie, wantrouwen tegen de overheid. Maar Middletown raakte zijn industrie kwijt en de familie leed onder werkloosheid, alcoholisme en drugsgebruik.

Vance beschreef hoe hij zich uiteindelijk daaruit omhoogwerkte, dienst nam bij de mariniers, rechten studeerde aan Yale, en merkte dat hij niet meer paste in zijn oude wereld. Die noemt hij ‘een cultuur in crisis’, waar mensen zichzelf hebben aangeleerd dat hun problemen niet op te lossen zijn, en waar persoonlijke verantwoordelijkheid ver te zoeken is.

Hillbilly Elegy was een van de boeken die verklaarde dat zoveel witte Amerikanen op Donald Trump stemden. Vance zelf deed dat niet. Maar net als die Trump-stemmers vond hij wel dat er iets moest gebeuren om Amerika weer op de rit te krijgen.

In 2017 maakte hij bekend dat hij van Californië weer terug naar Ohio zou verhuizen. Hij wilde helpen de problemen die hij in zijn boek had gesignaleerd op te lossen. Hij ging op tournee door de staat en richtte een politiek actiecomité op – onmisbaar geldinzamelgereedschap voor een aspirant-politicus. En in 2021 maakte hij zijn keus bekend: hij wil dat Ohio hem als senator afvaardigt naar Washington DC.

De verkiezingen daarvoor zijn in november en de kans is groot dat dan een Republikein wint. De vertrekkende senator, Rob Portman, is dat ook. Maar om de Republikeinse kandidaat te worden, moet een gegadigde eerst de voorkeur van zijn partijgenoten krijgen in voorverkiezingen.

In voorverkiezingen komt van elke partij de gemotiveerde kern opdagen

Vandaar dat de ogen van politiek Amerika vandaag op Ohio zijn gericht. Wie zal de nominatie veroveren, en is dat iemand die inderdaad in november de zetel voor de Republikeinen kan behouden?

Het zag er in eerste instantie niet naar uit dat Vance die nominatie zou krijgen. Hij propageerde een genuanceerd conservatisme, dat niet alles aan de vrije markt zou overlaten. Hij wil met name gezinnen helpen, en dan niet alleen het ideale complete gezin, maar ook het eenoudergezin, waarvan er zoveel in de VS zijn en die conservatieven vaak juist als een bron van veel maatschappelijke ellende aanwijzen.

Maar zijn tegenstanders droegen het veel simpeler populisme uit van Donald Trump, die de problemen van Amerika vooral wijt aan immigranten en corrupte Democraten. En ze hadden een ijzersterk wapen in handen dat ze met overgave inzetten: Vance’ oude uitspraken over Trump. In voorverkiezingen komt van elke partij de gemotiveerde kern opdagen en bij de Republikeinen in Ohio betekent dat: Trump-aanhangers.

En dus maakte Vance zijn draai: hij begon Trump de hemel in te prijzen en ging hameren op alle politieke strijdpunten waar Trump tijdens zijn presidentschap op hamerde, met name illegale immigratie. Maar een echte ommekeer bracht dat niet, want die oude uitspraken bleven hem achtervolgen.

Spandoeken van Vance-supporters tijdens een campagnebijeenkomst in Newark, Ohio, eind februari. Beeld ANP / SIPA USA
Spandoeken van Vance-supporters tijdens een campagnebijeenkomst in Newark, Ohio, eind februari.Beeld ANP / SIPA USA

Strijd in Trump-kamp

Wat Vance kon redden, was de steun van Donald Trump zelf. En daarover ontbrandde in de omgeving van de president een flinke strijd. Trumps zoon Donald jr. is voor Vance en voert campagne voor hem. Een invloedrijke internetmiljardair, Peter Thiel, sluisde miljoenen naar zijn campagnekas. Maar een van Trumps trouwste metgezellen tijdens de campagne van 2016, ex-generaal Michael Flynn, steunt de kandidaat die tot voor kort voorop liep in de peilingen, Josh Mandel – ook iemand die zichzelf afficheert als Trump-aanhanger en de verkiezingen van 2020 frauduleus noemt. Senator Ted Cruz uit Texas, ooit Trumps concurrent voor het presidentschap, maar sinds 2016 een trouwe vazal, staat ook vierkant achter Mandel.

Voor wie zou Trump kiezen? En hoe kon je hem over de streep trekken? Die vraag leefde niet alleen bij de kemphanen in Ohio, maar bij Republikeinse politici overal in de VS. Op Trumps landgoed Mar-a-Lago in Florida is het een komen en gaan van kandidaten en lobbyisten voor kandidaten. Sommige politici paaien hem met dossiers waarin te lezen valt hoezeer ze zijn standpunten delen en hoe populair ze zijn – grote letters en grafieken worden op prijs gesteld. Anderen beleggen fondsenwerf-etentjes op Mar-a-Lago – waarbij Trump een aardige zaalhuur opstrijkt. En als een kandidaat erg wanhopig is, kan hij of zij een tv-advertentie over zichzelf laten uitzenden door het lokale nieuwsstation in Florida – in de hoop dat die de tv-verslaafde Trump onder ogen komt.

Daarmee is Mar-a-Lago het zenuwcentrum geworden van de voorverkiezingen bij de Republikeinen. Trump heeft al ruim 140 steunbetuigingen uitgedeeld, en hij rekent erop dat ‘zijn’ kandidaten zullen winnen en daarmee bewijzen dat hij werkelijk de leider is van de Republikeinse partij.

Verkiezingsuitslag bijstellen

Maar erg inhoudelijk is dat leiderschap niet. Om Trumps steun te krijgen moeten kandidaten vooral volhouden dat hij de verkiezingen van 2020 eigenlijk gewonnen had, en dat Joe Biden dankzij fraude in het Witte Huis zit. En waar veel Democraten buikpijn van krijgen: veel van Trumps favorieten azen op posten in het bestuur van staten die belangrijk kunnen zijn bij het vaststellen van de uitslag van de presidentsverkiezingen van 2024. Daaraan lijkt Trump te willen meedoen, en ongetwijfeld zal hij een eventueel verlies dan weer toeschrijven aan vals spel.

Na de verkiezingen van 2020 lukte het hem niet die uitslag bij te laten stellen. En Trump is niet vergeten wie hem daarbij dwarszaten. Een deel van zijn aanbevelingen is bedoeld om wraak te nemen op Republikeinen die hem toen de voet dwars zetten.

Zo wil Trump beslist niet dat de Republikeinse senator Lisa Murkowski uit Alaska in november wordt herkozen – ze was in februari 2021 een van de zeven Republikeinse senatoren die voor zijn afzetting stemde vanwege zijn rol bij de bestorming van het Capitool op 6 januari dat jaar. Uiteraard gaf Trump daarom zijn steun aan Kelly Tshibaka, die Murkowski uitdaagt bij de voorverkiezingen. Maar hij draaide ook de gouverneur van Alaska, Mike Dunleavy, de duimschroeven aan. Die wil in november herkozen worden en kan daarbij de steun van Trump goed gebruiken. Maar in ruil daarvoor eiste Trump, en kreeg hij, van Dunleavy de verzekering dat die Murkowski niet zou steunen.

In Washington DC leveren dat soort acties verdeelde reacties op bij de Republikeinse leiders. De fractieleider in het Huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy, doet er alles aan om bij Trump in de gunst te blijven. Hij rekent erop dat zijn partij na november de meerderheid in het Huis zal hebben, en dat hij dan door een Trump-gezinde fractie tot voorzitter van het Huis zal worden gekozen.

Mitch McConnell vaart een onafhankelijke koers

Maar de fractieleider in de Senaat, Mitch McConnell, vaart juist een onafhankelijke koers. Hij moest na de bestorming van het Capitool zijn zwaarste kritiek op Trump inslikken toen bleek dat de meerderheid in zijn fractie de ex-president niet wilde afvallen. Maar zelf heeft hij sindsdien geen woord meer met Trump gewisseld. En als het gaat om voorverkiezingen is zijn beleid duidelijk: als een zittend senator herkozen wil worden, zoals bijvoorbeeld Murkowski, is dat automatisch de kansrijkste kandidaat en krijgt die zijn politieke en financiële steun.

En voor senaatszetels waar de zittende senator niet meer meedoet, of waar een Democraat de zetel bezet, steunt McConnell de kandidaat die volgens hem de meeste potentie heeft om te winnen. Wat hem betreft zijn dat serieuze conservatieve politici, van wie de denkbeelden ook weer niet zo extreem zijn dat het kiezers zal afschrikken. McConnell wil absoluut geen herhaling van de verkiezing van 2012, toen de Republikeinen in Missouri een kandidaat het veld instuurden, de inmiddels overleden Todd Akin, die beweerde dat een vrouw van een ‘echte verkrachting’ niet zwanger kon worden, en in Indiana een kandidaat, Richard Mourdock, die juist beweerde dat zwangerschap na verkrachting net zo goed een geschenk van God is.

Die voorzichtigheid is Trump helemaal vreemd, zo blijkt uit zijn aanbevelingen voor een aantal Senaatszetels. In Ohio koos hij voor Vance, ook al ondervindt die tegenstand van vooraanstaande Republikeinen – en het lijkt te helpen: Vance staat nu op een voorsprong in de peilingen.

In Georgia gaf hij voor de Senaat zijn steun aan Herschel Walker, een voormalige football-speler die wordt beschuldigd van geweld tegen een aantal vrouwen, onder wie zijn ex. En in Pennsylvania sprak hij zich uit voor een controversiële arts zonder enige politieke ervaring, Mehmet Oz.

Zit daar een lijn in? Jazeker, analyseerde politiek journalist Chris Cillizza van CNN. Die mensen zijn allemaal beroemd, en dan vooral dankzij de televisie. Net als Trump. In zijn hoofd is dat een garantie voor succes. Of de Republikeinse kiezers er ook zo over denken, zal de komende maanden blijken.

Trumps favorieten

Mehmet Oz

Wil senator worden voor Pennsylvania

Dr. Oz, zoals iedereen in Amerika hem kent, werkte als chirurg in het medisch centrum van de hoog aangeschreven Columbia University. Hij werd bekend door optredens in het programma van Oprah Winfrey, en later door een eigen tv-programma. Daarin deed hij uitspraken die hem op heftige kritiek uit de medische wereld kwamen te staan, omdat ze niet wetenschappelijk onderbouwd waren. Als medisch adviseur van Trump tijdens diens presidentschap propageerde hij het antimalariamiddel hydroxychloroquine als geneesmiddel voor Covid-19.

Dr. Oz heeft zes concurrenten voor de Republikeinse nominatie. De voorverkiezing is op 17 mei.

Mehmet Oz, vooral bekend van televisie als ‘Dr. Oz’, wil senator worden van Pennsylvania. Beeld AP
Mehmet Oz, vooral bekend van televisie als ‘Dr. Oz’, wil senator worden van Pennsylvania.Beeld AP

Herschel Walker

Wil senator worden voor Georgia

Herschel Walker vierde in de jaren tachtig en negentig triomfen als football-speler, en werd daarna ondernemer, onder andere in de kippensector. In 2016 steunde hij de kandidatuur van Donald Trump voor het presidentschap.

Walker leidt volgens eigen zeggen aan een ‘dissociatieve stoornis’, waardoor hij meerdere persoonlijkheden zou hebben. Daaraan wijt hij het feit dat hij geweld gebruikte tegen zijn ex-vrouw en haar dreigde dood te schieten.

Volgens peilingen maakt Walker toch grote kans om de Republikeinse nominatie binnen te halen en daarbij de Democratische senator Raphael Warnock te verslaan. Niet alleen Donald Trump, maar ook de Republikeinse fractieleider Mitch McConnell heeft Walker daarom officieel zijn steun toegezegd. De voorverkiezing is op 24 mei; als niemand meer dan 50 procent haalt is er een beslisronde op 21 juni.

Oud-football-speler Herschel Walker, hier eind maart in Georgia, gaat de strijd aan met de Democratische senator Raphael Warnock. Beeld AP
Oud-football-speler Herschel Walker, hier eind maart in Georgia, gaat de strijd aan met de Democratische senator Raphael Warnock.Beeld AP

David Perdue

Wil gouverneur worden van Georgia

David Perdue was senator voor Georgia van 2015 tot begin 2021, toen hij werd verslagen door de Democraat Jon Ossoff. Nu daagt hij de gouverneur van Georgia, Brian Kemp, uit. Met als belangrijkste argument dat Kemp in 2020 weigerde om vraagtekens te zetten bij de winst van Joe Biden in zijn staat en het bericht van die winst officieel overbracht naar het Congres in Washington.

Terwijl het ontkennen van Bidens overwinning in veel staten een Republikeins geloofsartikel is, lijkt dat in Georgia niet doorslaggevend. Gouverneur Kemp lijkt te profiteren van het electorale voordeel dat een zittende functionaris vaak heeft. In de peilingen ligt hij ruim voor op Perdue. De voorverkiezing is op 24 mei; als niemand meer dan 50 procent haalt is er een beslisronde op 21 juni.

David Perdue, hier eind april, daagt de gouverneur van Georgia, Brian Kemp uit. Beeld ANP / EPA
David Perdue, hier eind april, daagt de gouverneur van Georgia, Brian Kemp uit.Beeld ANP / EPA

Sarah Palin

Wil in het Huis van Afgevaardigden voor Alaska

Ze leek afscheid genomen te hebben van de politiek. Sarah Palin was in veel opzichten een voorafschaduwing van Donald Trump. Ze maakte als kandidaat-vicepresident naast John McCain in 2008 grote indruk door de manier waarop ze de taal van gewone mensen sprak. En ze zakte voor elk examen actuele politiek dat haar tijdens serieuze interviews werd afgenomen.

Nadat ze die verkiezingen verloor van het koppel Barack Obama/Joe Biden, nam ze onverwacht ontslag als gouverneur van Alaska en begon een realityshow op televisie. Inmiddels is haar populariteit tanende; kennelijk hoopt ze die via de politiek weer meer glans te geven.

Maar ze heeft veel concurrentie: in de voorverkiezing doen 47 andere gegadigden mee. Onder hen Santa Claus, iemand die echt zo heet (na een legale naamsverandering) en er ook helemaal als de Kerstman uitziet. Hij is nu nog gemeenteraadslid in North Pole, Alaska. De voorverkiezing is op 11 juni.

Sarah Palin hoopt een comeback te maken in Alaska, waar ze onder anderen de strijdt aanbindt met Santa Claus. Beeld Reuters
Sarah Palin hoopt een comeback te maken in Alaska, waar ze onder anderen de strijdt aanbindt met Santa Claus.Beeld Reuters

Lees ook:

Je toekomst bouwen op oud-president Trump is riskant gebleken

De een is volksvertegenwoordiger, de ander fotograaf. Mo Brooks en Shealah Craighead hebben weinig gemeen, zou je zeggen. Maar deze week konden ze elkaar een hand geven: ze zijn allebei genaaid door Donald Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden