Zuid Afrika

Woede over vergoelijken apartheid door Zuid-Afrikaanse ex-president

Voormalig president van Zuid-Afrika F.W. de Klerk arriveert bij het parlement bij de openingssessie van het parlementaire jaar in Kaapstad vorige week. Beeld BRENTON GEACH / POOL / AFP

De man die de Nobelprijs voor de vrede won vindt de apartheid geen ‘misdaad tegen de menselijkheid’. Of toch wel?

De Zuid-Afrikaanse ex-president F.W. de Klerk heeft zich de woede van bijna heel zijn land op de hals gehaald. Hij noemde de vroegere apartheid in Zuid-Afrika tussen 1948 en 1994 vorige week ‘geen misdaad tegen de menselijkheid’.

De Klerk (83) was de allerlaatste apartheidspresident. Hij liet in 1990 onder enorme binnenlandse en internationale druk Nelson Mandela vrij en schafte het stelsel van de apartheid af. In 1993 ontving hij daarvoor samen met Mandela de Nobelprijs voor de vrede. Tot overmaat van ramp deed De Klerks stichting vrijdag ook nog eens een extra persbericht de deur uit. Zij stelde daarin dat ‘het idee van de apartheid als misdaad tegen menselijkheid’ het resultaat zou zijn van propaganda van de vroegere bevrijdingsbeweging ANC en de voormalige Sovjet-Unie. Het doel zou het ‘stigmatiseren van witte Zuid-Afrikanen’ zijn geweest “door hen te associëren met daadwerkelijke misdaden tegen de menselijkheid, die doorgaans worden gekenmerkt door totalitaire onderdrukking en massamoord op miljoenen mensen”.

De golf van woede die dat losmaakte, ook onder veel witte Zuid-Afrikanen, noopte de stichting de verklaring maandag in te trekken. Ze bood haar excuses ervoor aan en De Klerk zelf benadrukte dat de apartheid wel degelijk een misdaad tegen de menselijkheid was – zoals dat sinds 2002 expliciet is gedefinieerd door het Internationaal Strafhof. Hij noemde het vroegere racistische witte minderheidsregime ‘totaal onacceptabel’. 

Marteling, mishandeling en gevangenzetting

Al in 1973 verklaarden de Verenigde Naties de apartheid een misdaad tegen de menselijkheid. Zwarte Zuid-Afrikanen hadden tijdens de apartheid geen stemrecht, werden behandeld als tweederangsburgers en met geweld onderdrukt. Het apartheidsregime doodde vele honderden tegenstanders en was ook verantwoordelijk voor de marteling, mishandeling en gevangenzetting van vele duizenden die zich tegen racistische segregatie verzetten. 

De Klerk was vanaf 1978 elf jaar minister in verschillende apartheidskabinetten en was tussen 1989 en 1994 president. Hij heeft altijd ontkend betrokken te zijn geweest bij het organiseren van moorden en andere apartheidsmisdaden. Maar Eugene de Kock, ex-hoofd van het belangrijkste doodseskader van het apartheidsregime, stelde in een interview in 2007 dat De Klerks handen ‘zijn gedrenkt in bloed’.

De roep om excuses van De Klerk kwamen de afgelopen dagen van alle kanten. Ook van de stichting van de enige andere nog levende Zuid-Afrikaanse winnaar van de Nobelprijs voor de vrede, Desmond Tutu. De roep om De Klerk zijn Nobelprijs te ontnemen, klonk ook veel. Maar zo’n maatregel is volgens Zuid-Afrikaanse media erg onwaarschijnlijk.

Lees ook:

Roelof ‘Pik’ Botha (1938-2018): van verdediger naar tegenstander van het apartheidsregime

Roelof ‘Pik’ Botha was lang minister van buitenlandse zaken. Hij moest het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime goedpraten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden