Verzet

Wit-Russische demonstranten weten precies waar ze moeten zijn dankzij een Telegram-kanaal

Een man kijkt op 19 augustus 2020 via het Telegram-kanaal Nexta Live naar de protesten in Minsk, Wit-Rusland.Beeld AP

In Wit-Rusland is betrouwbare informatie spaarzaam. Het kanaal Nexta Live in de berichtenapp Telegram voorziet ruim twee miljoen gebruikers van informatie en dient als coördinatiecentrum voor de protesten.

Het zijn indrukwekkende beelden, de afgelopen weken. Tien- tot soms wel honderdduizenden mensen die in Minsk de straat op gaan om het aftreden van de Wit-Russische president Loekasjenko te eisen. Bij de meeste van die demonstraties ontbreken protestleiders die de mensenmassa’s aanvoeren, desalniettemin weten de demonstranten steeds waar en wanneer ze moeten verzamelen.

Opmerkelijk in een land waar de censuur wijdverbreid is en waar de massademonstraties door de staatsmedia consequent worden genegeerd of gebagatelliseerd. Hoe organiseer je in zo’n klimaat van geringe persvrijheid een goed gecoördineerd en vreedzaam volksprotest? En hoe kom je aan betrouwbare informatie?

Het antwoord op die vragen ligt grotendeels bij een 22-jarige blogger: Stepan Svetlov, alias Putilo. Svetlov beheert een Telegram-kanaal onder de naam Nexta Live. Telegram is een online chatdienst vergelijkbaar met WhatsApp, waar gebruikers onderling of in grote groepen anoniem versleutelde berichten naar elkaar kunnen versturen. Daardoor is het voor autoriteiten moeilijk om in te breken in de communicatie.

Nexta groeide tijdens de protesten van afgelopen weken uit tot de belangrijkste informatiebron voor demonstranten – daar waar het kanaal begin augustus 300.000 leden had, staat de teller inmiddels op ruim twee miljoen. Iedereen die zich aanmeldt bij het online communicatieplatform kan anoniem video’s, foto’s en berichten in de groep plaatsen. De auteurs van die berichten zijn grotendeels Wit-Russische burgers zelf. Nexta biedt hen een kanaal waarop ze de censor kunnen omzeilen en zelf als burgerjournalist live verslag kunnen doen van gebeurtenissen in het land.

Een online informatiecentrum, commandopost én alarmcentrale

Dat die censor geen antwoord heeft op de activiteiten van Nexta, blijkt direct na de verkiezingsdag van 9 augustus. Terwijl grote delen van het internet op zwart gaan, blijft Telegram in de lucht. Het van oorsprong Russische bedrijf laat op Twitter weten dat het de speciaal ontwikkelde ‘anti-censuurtechnologie’ heeft ingeschakeld in Wit-Rusland, zodat Telegram grotendeels beschikbaar blijft voor de gebruikers. Zo kan Nexta doorgaan met het verspreiden van informatie.

Daarnaast bewijst Nexta zich in de nasleep van de gemanipuleerde presidentsverkiezingen als coördinatiecentrum voor de protesten. Terwijl oppositieleidster Tichanovskaja naar Litouwen vlucht, kunnen demonstranten in het Telegram-kanaal onder meer lezen waar en wanneer ze moeten verzamelen en waar speciale eenheden charges uitvoeren.

EU zet vaart achter sancties tegen Wit-Rusland

EU-buitenlandchef Josep Borrell zet vaart achter de strafmaatregelen tegen medestanders “op hoog politiek niveau” van het regime in Wit-Rusland. Hij zei dat na de tweedaagse bijeenkomst van de EU-ministers van buitenlandse zaken in Berlijn. Volgens minister Stef Blok zullen op de sanctielijst een twintigtal personen komen te staan. De VVD-bewindsman wilde in Berlijn niet zeggen of ook president Aleksandr Loekasjenko op de lijst wordt gezet.

Loekasjenko dreigde eerder het internationale goederentransport door zijn land stil te leggen als de Europese Unie sancties tegen zijn regime instelt, meldde staatspersbureau Belta. Loekasjenko waarschuwde ook voor een boycot van de havens in buurland Litouwen. Hij bracht vrijdag ook de helft van het leger in staat van paraatheid vanwege “bedreigingen vanuit het Westen”.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft geprobeerd te bellen met Loekasjenko, die weigerde met Merkel te spreken. In de nacht van donderdag op vrijdag hebben veiligheidsdiensten in Wit-Rusland circa 200 mensen gearresteerd. (ANP)

Zo ontpopt Nexta zich tot een online informatiecentrum, commandopost en alarmcentrale in een, vijf jaar nadat de destijds 17-jarige Svetlov de dienst als YouTube-kanaal heeft opgericht.  Aanvankelijk stelde hij wekelijkse nieuwsbulletins samen, tot hij in 2019 een video publiceerde met de titel ‘Loekasjenko. Strafblad’. De video werd drie miljoen keer bekeken en de Wit-Russische autoriteiten verboden het filmpje vanwege extremisme. In de tussentijd had Svetlov, die was verhuisd naar Polen, in 2018 ook het Telegram-kanaal Nexta geopend, met een focus op de Wit-Russische politiek. 

‘Als wij het niet doen, doet niemand het’

Inmiddels hebben nu vrijwel alle gruwelen die vanuit Minsk en andere Wit-Russische steden wereldkundig worden Nexta als bron. Geen wonder dus dat Svetlov wordt gezocht door de autoriteiten voor ‘het organiseren van protesten en het oproepen tot het omverwerpen van de regering’, een misdrijf waarop 15 jaar cel staat.

Toch is Nexta ook onder gelijkgestemden niet onomstreden. Journalisten van de schaarse oppositiemedia in Wit-Rusland waarschuwen dat het Telegram-kanaal te weinig doet om de grote hoeveelheid informatie die binnen stroomt, te verifiëren. Het team achter Nexta bestaat uit slechts vier mensen en wordt gerund vanuit Polen, waardoor het onmogelijk is om alle content op waarheid te checken. Doordat gebruikers anoniem en in groten getale foto’s, filmpjes en berichten het kanaal in pompen, is de kans groot dat daar ook desinformatie tussen zit, bijvoorbeeld van geheime diensten, zo klinkt de kritiek.

Maar in die massaliteit zit juist ook de kracht van het kanaal. Als de politie in het centrum van een willekeurige stad bijvoorbeeld een charge uitvoert, dan komen daar vaak van tientallen gebruikers verschillende berichten en filmpjes over binnen. Dat maakt het verifiëren van informatie een stuk gemakkelijker.

Nexta zelf erkent hoe dan ook dat het onoverkomelijk is dat er wel eens een nepbericht tussendoor schiet. Maar, zo stelt de hoofdredacteur van het platform tegenover Wit-Russische media: “In momenten van crisis verdient de verspreiding van vrije informatie de voorkeur boven het verifiëren van alle informatie”. Bovendien, zo meent hij, “Als wij het niet doen, doet niemand het.”

Lees ook:

Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de Wit-Russische protesten, maar Loekasjenko onderschat hun invloed

Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de protesten in Wit-Rusland. Bijzonder in een land met een macholeider als Aleksandr Loekasjenko. De afgelopen weken wisten ze het geweld van straat te verbannen. ‘Politiek kan ook eerlijk, open en warm zijn, in plaats van mannelijk en wreed.’

Hoe Loekasjenko is gegijzeld door zijn eigen systeem

Dat de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko de protesten in eigen land hardhandig neerslaat, ligt afgaand op zijn verleden in de lijn der verwachting. Het past in de regeerstijl die hij al ruim een kwarteeuw hanteert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden