ReportageWit-Rusland

Wit-Russen zoeken hun heil in Oekraïne: ‘Loekasjenko wil af van alle mensen die het met hem oneens zijn’

Leden van de Wit-Russische diaspora houden samen met Oekraïense activisten vlaggen in de lucht in het centrum van Kiev op de dag van de ‘internationale solidariteit voor Wit-Rusland’ op 7 februari 2021. Beeld AFP
Leden van de Wit-Russische diaspora houden samen met Oekraïense activisten vlaggen in de lucht in het centrum van Kiev op de dag van de ‘internationale solidariteit voor Wit-Rusland’ op 7 februari 2021.Beeld AFP

Na het protest volgt de leegloop. Grote Wit-Russische IT-bedrijven en hun medewerkers zoeken hun heil in het buitenland, waaronder in Oekraïne.

Hoe onverschrokken ze in Minsk ook waren, in Kiev begint hun protest onwennig. “Leve Wit-Rusland!”, brult een van de demonstranten in zijn megafoon. Hij richt zich tot de Wit-Russische ambassade in de Oekraïense hoofdstad – waar op dat moment niemand aanwezig is, want het is zondag. Dan volgt een kleine mars van een honderdtal richting het centrale Majdanplein. Ze dragen wit-rood-witte vlaggen met zich mee.

Wat opvalt: de meeste demonstranten zijn hoogopgeleid. Grofweg de helft werkt in de IT, een branche waarin Wit-Rusland al jaren uitblinkt. Nu zijn ze hier, en protesteren ze in solidariteit met hun landgenoten. Hun vlucht symboliseert de braindrain die het regime van Aleksandr Loekasjenko bewerkstelligt.

Sommige demonstranten zijn nog maar net uit de gevangenis. Zoals Nataliya Zhukava. De jonge webdesigner en artieste werd opgepakt in Minsk, nadat ze bloemen gaf aan gepensioneerde demonstranten. Twee weken lang deelde ze een cel met veertien vrouwen, waar het tl-licht ’s nachts branden bleef. Ze kreeg haar medicijnen niet, en liep er ook nog corona op, zoals na haar aankomst in Kiev bleek. Nu ze voor het eerst naar buiten kan, is ze opgelucht dat ze veilig is, hoewel ze Minsk mist – waar de protesten doorgaan, zij het kleinschalig. “Als ik daar beelden van zie, komen de tranen.”

Toerist

Het woord ‘vluchteling’ gaat de demonstranten te ver, zo blijkt. “Nee nee, ik ben toerist”, riposteert Nataliya Zhukava. Ze bedoelt dat ze op een toeristenvisum naar Oekraïne is gekomen: asiel aanvragen doen Wit-Russen amper. Toch kan ze voorlopig niet terug. “Niet voordat het regime vertrokken is.”

Daarom heeft Zhukava’s echtgenoot – een IT’er die ook gevangen zat, nota bene in de cel naast die van haar – een tijdelijk werkvisum voor Amerika aangevraagd. Zodra de reispapieren voor haar hond binnen zijn – een husky – vervolgt ze haar reis.

Als de demonstranten op het plein aankomen vormen ze een rij langs de verkeersweg. Naast het ‘Leve Wit-Rusland’ klinkt nu ook ‘Slava Ukraina’ – ‘Leve Oekraïne’, de leuze die hier zeven jaar geleden, tijdens de Majdanrevolutie, veelvuldig klonk. Automobilisten toeteren hen bemoedigend toe. “Kiev is zo vrij, elke vorm van protest is hier gewoon mogelijk”, aldus Aliaksandr Charnavoki, een demonstrant die als softwareontwikkelaar werkte bij een IT-bedrijf in Brest, in het westen van Wit-Rusland. Toen de politie de leden van zijn buurt-chat lastigviel, week hij uit naar Kiev. Hij zat al eens gevangen, vlak na de verkiezingen. Dat was erg, maar “het ergste is dat we nog niet hebben gewonnen”, zegt hij.

Psychische problemen

Charnavoki vond in Kiev snel een nieuwe betrekking. Toch vlucht niet alleen de kansrijke klasse, benadrukt Palina Brodik van het Free Belarus Center, een organisatie die Wit-Russische ontheemden ondersteunt. “Alle maatschappelijke groepen worden vervolgd: dokters, professoren, studenten, journalisten, scholieren en grootmoeders.” Sinds de verkiezingen op 9 augustus passeerden 72.000 Wit-Russen de grens met Oekraïne, weet ze, om niet meer terug te keren. “Sommigen komen hier met kapotgeslagen benen of grote psychische problemen.”

De uitstroom van talent uit Wit-Rusland gaat hard. Bij grote IT-bedrijven gaan enquêtes rond, weet Aliaksandr Charnavoki, met de vraag naar welk land hun medewerkers willen verhuizen. Mededemonstrant Dzmitry bevestigt dat. De werknemer van EPAM – met 16.000 medewerkers in Wit-Rusland het grootste en oudste softwarebedrijf van het land – praat liever anoniem. De herplaatsing van medewerkers van EPAM naar het buitenland is “dagelijks, met tientallen tegelijk” gaande, zegt hij. Zelf werkt hij tijdelijk thuis, in afwachting van een verhuizing naar de vestiging in Polen, zodat zijn kinderen daar hun school kunnen vervolgen. “Oekraïne is voor veel IT’ers een springplank, een tijdelijke tussenstop”, zegt hij.

Teleurgesteld

Dzmitry, die in zijn woonwijk lid was van een groep ‘partizanen’ en dus gevaar liep, is teleurgesteld over het verloop van de Wit-Russische volksopstand. Toen die in augustus begon had hij molotovcocktails klaarstaan, naar het voorbeeld van de Majdanrevolutie in Kiev. Maar zijn mededemonstranten waren niet klaar voor geweld, concludeerde hij. “Ze kwamen in nette jurkjes en met de taxi naar het protest.” Toch is de ‘overwinning’ een kwestie van tijd, denkt hij. “De hele wereld staat achter ons.”

De uitstroom van IT-talent lijkt bewust beleid van Loekasjenko. “Laat al die slimme landgenoten maar wegblijven”, smaalde de president in november, waarna hij de landsgrenzen sloot. Op de luchthaven van Minsk, de enige doorgang, houden de veiligheidsdiensten zicht op wie er vertrekken en binnenkomen. “Loekasjenko wil af van alle mensen die het met hem oneens zijn”, weet Palina Brodik van het Free Belarus Center. De achterblijvers zijn klaar voor economische sancties, denkt ze. “De economie is toch al verwoest.”

De volledige naam van Dzmitry is bekend bij de hoofdredactie.

72.000 Wit-Russen passeerden de grens met Oekraïne

De IT-sector was goed voor zes procent van het Bruto Nationaal Product van Wit-Rusland, en voor bijna een kwart van de exportwaarde. Hoewel IT-bedrijven commentaar op de migratie van hun werknemers weigeren, is bekend dat de grootste firma’s momenteel uitwijken. Naast EPAM hebben ook het softwarebedrijf Pandadoc en game-producent Wargaming, bekend van het computerspel World of Tanks, honderden programmeurs en softwareontwikkelaars naar Kiev verplaatst.

Alles bij elkaar passeerden 72.000 mensen de grens met Oekraïne, hoewel niet bekend is of ze door zullen reizen: bijvoorbeeld naar Polen, waar inmiddels 51.000 werkende Wit-Russen zijn geregistreerd. In dat land hebben inmiddels zo’n 1400 mensen asiel aangevraagd, maar ook daar komen de meesten binnen met toeristische visa.

Lees ook:

Hoe de Wit-Russen zich al ver voor de verkiezingen verzetten tegen president Loekasjenko

De protesten tegen Loekasjenko in augustus waren voor velen een verrassing. Maar het broeide al veel langer in Wit-Rusland. Oost-Europa-correspondent Michiel Driebergen legt uit hoe de volksopstand zich al jaren aankondigde.

Het verzet in Wit-Rusland is een strijd van verstand tegen destructie

Bijna niemand zag het Wit-Russische protest aankomen, ook slavist Sjeng Scheijen niet. Zijn gesprek met pianist Vital Stahievitch had hem misschien aan het denken moeten zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden