Wit-Rusland

Wit-Rusland is wakker geworden. ‘Het systeem draait enkel op de brute kracht van de politie’

De politie bewaakt de straten van Minsk. Beeld AP
De politie bewaakt de straten van Minsk.Beeld AP

Het straatprotest in Minsk zwelt aan, maar de oppositie is nauwelijks georganiseerd. De staat lijkt alleen nog te leunen op grof politie-geweld.

Er is een gespleten werkelijkheid in de hoofdstad van Wit-Rusland. De inwoners gaan als gewoonlijk met de bus of de metro op weg naar hun werk. Tegelijkertijd is Minsk een vesting. Overal staan bussen vol politiemannen en op de hoofdwegen rijden legergroene ‘arrestatie-trucks’ rond. ’s Middags verschijnen in het stadscentrum ‘kettingen van solidariteit’, zoals de demonstranten het noemen. In lange rijen staan mensen met hun vuist in de hoogte, terwijl automobilisten massaal toeteren. “Dit is onze manier om liefdevol te laten zien dat we tegen deze ‘junta’ zijn”, zegt een van hen, Aleks Michajljoek. “We zijn tegen het slaan, tegen het schieten, en willen een vreedzame overgang naar een nieuwe regering.”

De 39-jarige Michajljoek, die ‘in de culturele sector’ werkt, heeft ’s nachts geen oog dicht gedaan. Vanaf de centrale kruispunten klonken salvo’s van geluidsgranaten, en tussen de flats zijn schoten gehoord van vuurwapens en geschreeuw. Niemand weet precies hoeveel mensen er gewond zijn geraakt - of erger. De Wit-Russische autoriteiten zeggen zelf meer dan duizend demonstranten te hebben gearresteerd. En dus kennen alle demonstranten wel iemand die is opgepakt, geslagen, gewond geraakt of spoorloos is verdwenen. Een vriendin van Michajljoek werd ziek nadat ze een golf traangas over zich heen kreeg. Haar zoon werd geslagen door de politie. En toch, ondanks alles, krijgt hij een warm gevoel van de saamhorigheid tijdens het protest. “Wit-Rusland is als een slapend meisje dat haar ogen geopend heeft, en ontwaakt als een prachtige vrouw”, zegt hij met een flinke portie pathos.

Dat het anders is dan voorheen, vindt ook filosoof en burgeractivist Vladimir Masjkevitsj (64), die met zijn grijze baard en haardos zijn status als oppositie-veteraan eer aandoet. De massale opkomst herinnert hem aan 1996, aan het begin van de regeerperiode van president Loekasjenko. “Zeker in intensiviteit is deze situatie onvergelijkbaar”, zegt hij. Hoewel er in de eerste dagen sprake was van een gebrek aan coördinatie, ziet hij vandaag voor het eerst georganiseerd protest. In de ochtend beginnen vrouwen, in het wit gekleed, zich op te stellen bij de Komorovski-markthal. Een straat verderop doet een groep verpleegkundigen hen dat na. En omdat het internet na drie dagen weer werkt, kan iedereen het zien. “Het is goed dat het protest zo verspreid plaatsvindt”, zegt Masjkevitsj. “De politie treedt het liefst ‘in blok’ op, maar dat is zo onmogelijk.”

Ongeorganiseerde oppositie

Inmiddels lijkt ook Europa wakker. In navolging van een veroordeling van het geweld van Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen, op dinsdag, boden Litouwen, Polen en Letland woensdag aan te ‘bemiddelen’ tussen de Wit-Russische overheid en de oppositie. “Mits de autoriteiten het geweld tegen demonstranten stoppen en de arrestanten vrijlaten”, aldus de Litouwse president Gintanas Nauseda. De vraag is met wie te overleggen. De oppositie-kandidate bij de verkiezingen, Svetlana Tichanovskaja, is het land ontvlucht. “De oppositie is ongeorganiseerd en gefragmenteerd”, zegt Vladimir Masjkevitsj.

Toch is een dialoog de enige manier, denkt de ervaren opposant. Niet eerder zag hij het regime van Loekasjenko zo zwak. “Er is geen enkele sprake meer van een legitieme staat, parlement of gerechtshoven. Het systeem draait enkel nog op de brute kracht van de politie.”

Volgens de Litouwse president moet de regering ‘in gesprek met een ‘nationale raad van burgers en oppositie’, om samen een weg uit de crisis te vinden”. Zo niet, dan komen er sancties. Dat laatste lijkt demonstrant Aleks Michajljoek een goed idee. “Je moet de leiders straffen, niet de uitvoerenden”, zegt hij. “Die moeten zich bij ons voegen.”

Een kwartier later steekt van achter de gordijntjes van een voorbijrijdende arrestatie-truck een van de militairen de vingers omhoog tot een v-teken. Het gebaar wordt met gejuich onthaald.

Lees ook:

De demonstraties in Wit-Rusland gaan door. ‘We moeten blijven protesteren tot er iets verandert’

Ondanks hard optreden van de politie en dreigementen van president Loekasjenko gaan de protesten tegen de verkiezingsuitslag in Wit-Rusland door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden