Ibrahim Mahama.

InterviewIbrahim Mahama

Winnaar Prins Claus Prijs: ‘Afrika moet het continent van de mogelijkheden worden’

Ibrahim Mahama.Beeld White Cube George Darrell

De Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama heeft woensdag een van de zeven Prins Claus Prijzen van 2020 gewonnen. Hij wil ook maatschappelijk iets betekenen voor zijn land.

Net als de eerder dit jaar overleden Christo pakt de Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama (33) gebouwen in, maar dan met aan elkaar genaaide oude jutezakken. “Christo beoogde slechts een esthetisch effect. Ik vind dat ook belangrijk, maar het gaat mij vooral om de maatschappelijk-historische context van zo’n gebouw en het materiaal dat ik gebruik.”

De verweerde, uiteengerafelde, gebruikte jutezakken zijn Mahama’s handelsmerk. Ze werden in Ghana gebruikt om cacao te vervoeren, om dat luxe consumptieproduct te exporteren naar het rijke Westen. Als de zakken terugkwamen, waren ze voor de industrie niet meer bruikbaar, maar arme Ghanezen gaven de zakken een tweede leven om spullen in te bewaren of als onderlaag van bedden en meubels. De jutezakken staan symbool voor de arme, hardwerkende Ghanezen die tot op de dag van vandaag moeten zien te overleven met een schamel loon en weinig zicht op een beter leven.

Kunstinstallatie van jutezakken op de Biënnale in Sydney. Beeld Ibrahim Mahama
Kunstinstallatie van jutezakken op de Biënnale in Sydney.Beeld Ibrahim Mahama

“Die jutezakken geven mij de mogelijkheid om de geschiedenis in perspectief te laten zien. Jutezakken die cacao vervoerden mochten niet beschreven worden, zakken waar mais of rijst in zat, daar staan wel teksten op.” Als grote lappendekens vertellen ze een verhaal over het gekoloniseerde Ghana, waar de Britten veel winst maakten met cacao. Nu is dat verleden tijd, maar de zakken worden nog steeds gebruikt door mensen met weinig inkomen. Met de cacao is het geld verdwenen uit Ghana en dat stoort Mahama, want daardoor zijn er te weinig financiële middelen over om onderwijs en cultuur te verbeteren in zijn land.

Hart en ziel voor Afrika

Hij verwerkt ook oude schoenlapperskistjes in grote installaties, die bestaan uit metershoge en brede muren van opgestapelde houten gekleurde boxen. En bij zijn expositie ‘Living Grains’ toonde hij vorig jaar in Rome een lange rij oude roestige naaimachines, waarmee vrouwen in fabrieken vroeger een armzalige loon als naaister verdienden, als lijken van het kapitalisme.

Muur van oude schoenlapperskistjes. Installatie van Ibrahim Mahama uit 2017. Beeld Ibrahim Mahama
Muur van oude schoenlapperskistjes. Installatie van Ibrahim Mahama uit 2017.Beeld Ibrahim Mahama

Zijn installaties gaan de hele wereld over: van de Biënnale van Venetië naar het Duitse Kassel, van Michigan in de Verenigde Staten naar Sydney in Australië. Zijn indrukwekkende en overdonderende objecten zijn in trek als kunst met een maatschappelijke relevantie.

Mahama heeft zijn hart en ziel aan Afrika verbonden. Hij piekert er niet over om zich buiten Ghana te vestigen. “Veel Afrikaanse kunstenaars verhuizen naar Europa of de Verenigde Staten om een carrière op te bouwen, maar ik wil juist de omstandigheden in Afrika gebruiken als inspiratie voor mijn kunst”, zegt hij gedecideerd over de telefoon.

‘Geëngageerde beelden’

Het Prins Claus Fonds koos Ibrahim Mahama als een van de zeven laureaten voor 2020, omdat hij volgens de jury ‘via geëngageerde beelden kritiek levert op de wereldhandel, de uitbuiting van arbeid en de verdeling van rijkdom’. Jaarlijks worden deze prijzen door het fonds uitgereikt aan kunstenaars die met hun culturele activiteiten de ontwikkelingen in hun land bevorderen.

Zijn kunst heeft een breder perspectief. In Ghana zoekt hij vervallen gebouwen om ze om te toveren tot ateliers voor kunstenaars, tentoonstellingsruimten waar exposities gratis te bezoeken zijn voor het publiek, en waar mensen samen kunnen komen om ideeën te ontwikkelen en uit te voeren. Dat kan ook op het gebied van landbouwinnovatie of wetenschap zijn.

Mahama heeft inmiddels met zijn team van honderden vrijwilligers drie grote gebouwen in beheer, waaronder een cacaosilo en spoorwegloodsen, die in de negentiende eeuw gebouwd werden door de Britten. Ze stonden te verkommeren; nu zijn het bruisende centra geworden waar megagrote kunstinstallaties tot leven komen en mensen van allerlei slag elkaar ontmoeten en werken.

Geen import uit China, maar zelf weer kleren maken

Nu heeft hij zijn oog laten vallen op het noorden van Ghana, waar vroeger de katoenproductie was. “Katoen verbouwen en er kleding van produceren is zo goed als afgelopen. We importeren alles uit China. Ik wil proberen of we toch niet weer zelf kleren kunnen maken met de lokale bevolking.”

Zijn roem en kunst helpen hem om projecten uit eigen middelen te financieren. “Naast kunstenaar moet ik ook een beetje zakenman zijn, maar niet om de winst. Het geld dat wordt verdiend gaat naar dit soort projecten. Ik wil Afrika een nieuw imago geven, een nieuwe droom. Het moet het continent van de mogelijkheden worden. We missen hier de vrijheid om te dromen, inspiratie op te doen en ideeën te realiseren.”

Voor jongeren in Afrika is de harde realiteit nog steeds werken voor die ene maaltijd van de dag en dat van dag tot dag. Mahama realiseerde zich dat heel goed toen hij op Malta met Afrikaanse migranten sprak die daar in kampen zaten. “Zij vertrokken om een beter leven op te bouwen. Velen zijn verdronken bij de oversteek op de Middellandse Zee.” Die toekomst moet volgens hem anders. Met zijn kunst wil hij dat aan de wereld tonen. Met het geld dat hij verdient ruimtes kopen in Ghana voor een inspirerende culturele uitwisseling, die mogelijkheden biedt aan de nieuwe generatie.

Lees ook:

Prins Claus Prijs winnaar Kamala Ishag schildert vanuit haar gevoel, ook als dat gruwen betekent.

De Soedanese kunstenares Kamala Ishag krijgt vandaag de Prins Claus Prijs. Ze nam in haar werk afscheid van tradities en volgde haar eigen weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden