Wapengekletter

Wil Rusland met spierballenvertoon Oekraïne aanvallen of de aandacht afleiden?

Een Oekraïense militair in een loopgraaf bij Donetsk.  Beeld Reuters
Een Oekraïense militair in een loopgraaf bij Donetsk.Beeld Reuters

Rusland heeft zo’n 4000 militairen samengebracht aan de grens met Oekraïne. Na de annexatie van de Krim leidt dat tot internationale spanningen.

Steeds wanneer Rusland langs zijn westgrens grootschalige legeroefeningen op touw zet kijken de buurlanden met argusogen toe. Zo spraken westerse waarnemers tijdens gezamenlijke manoeuvres met Wit-Rusland in 2018 de vrees uit dat Rusland na afloop een troepenmacht in dat land zou kunnen achterlaten. Dat wantrouwen is een direct gevolg van de annexatie door Rusland van de Krim in 2014 en de Russische deelname aan de gevechten in Oost-Oekraïne, die sindsdien meer dan 13.000 mensen het leven hebben gekost. Rusland blijft hardnekkig volhouden dat het part noch deel heeft aan die oorlog.

De afgelopen week luidde Oekraïne de alarmklok over nieuwe Russische troepenbewegingen in de richting van de Oekraïense grens, voor Washington aanleiding de Amerikaanse troepen in Europa in verhoogde staat van paraatheid te brengen. Volgens Rusland zijn ongeveer vierduizend militairen langs de grens gestationeerd als reactie op de groeiende spanning in Oost-Oekraïne.

Kremlinwoerdvoerder Dmitri Peskov spreekt van ‘mogelijke provocaties’ van de kant van Oekraïne, ‘die kunnen leiden tot oorlog’. Desgevraagd zei hij daarmee fijntjes te doelen op een ‘burgeroorlog’ binnen de Oekraïense grenzen, niet op een internationaal conflict met deelname van Rusland. Maar Peskov zei ook dat Rusland maatregelen zal nemen als extra Navo-troepen in of om Oekraïne worden gestationeerd.

Escalatie dichterbij

Al maandenlang neemt het geweld langs de frontlijn in de Oost-Oekraïense provincies Donetsk en Loegansk daadwerkelijk toe. Het bestand dat in 2020 na onderhandelingen in Minsk werd bereikt wordt allang niet meer nageleefd. Dagelijks wordt er over en weer geschoten door Oekraïense troepen en separatisten van de twee pro-Russische ‘volksrepublieken’. Sinds het begin dit jaar zijn alleen aan Oekraïense zijde al meer dan 25 militairen omgekomen. De waarnemersmissie van de OVSE registreerde alleen al afgelopen vrijdag ruim duizend schendingen van het staakt-het-vuren verspreid, langs de gehele bestandslijn, met een concentratie vlak bij Donetsk. Dat ligt ver boven het daggemiddelde in de afgelopen maanden en ook in 2020.

Al dat wapengekletter verandert vooralsnog niets aan de status quo, maar brengt een mogelijke escalatie wel dichterbij. Beide partijen hebben zoveel troepen en materieel opgesteld dat iedere poging die met geweld te veranderen en territoriale winst te boeken ten koste gaat van zeer veel mensenlevens. Nog afgezien daarvan verwachten defensie-experts op de korte termijn geen offensieve bewegingen, vanwege de voorlopig al te zachte voorjaarsgrond en ook de relatief kleine aantallen militairen die vooralsnog betrokken zijn bij de gesignaleerde troepenbewegingen. De Amerikaanse president Joe Biden heeft zijn Oekraïense ambtgenoot Vladimir Zelenski in een telefoongesprek niettemin verzekerd van niet-aflatende Amerikaanse steun ‘in het licht van Ruslands aanhoudende agressie’.

Poetin ‘moordenaar’

Blijft de vraag wat Rusland beweegt juist nu de militaire aanwezigheid langs de Oekraïense grenzen nog verder op te voeren. Zelenski spreekt van ‘spierballenvertoon’, maar Oekraïne houdt rekening met alle denkbare scenario’s, inclusief een Russische aanval vanaf de Krim met als doel de drinkwatervoorziening op het schiereiland veilig te stellen, onder het mom van de bescherming van Russische staatsburgers.

Mogelijk gaat het om een plaagstoot richting Biden, die onlangs zonder een spier te vertrekken instemde met het predicaat ‘moordenaar’ voor zijn Russische tegenhanger Vladimir Poetin, woorden die sindsdien niet zijn ingetrokken of gerelativeerd. Ze zijn illustratief voor het historische dieptepunt waarin de relaties tussen Rusland en het Westen zijn beland.

Maar evenzeer kan het een poging zijn een nieuwe realiteit te scheppen die de internationale aandacht moet afleiden van het lot van oppositieleider Aleksej Navalny. De naam van Poetins grootste rivaal ligt op ieders lippen na de poging, afgelopen augustus, hem te vergiftigen met een verboden strijdgas, zijn arrestatie in januari en daaropvolgende veroordeling tot tweeënhalf jaar strafkamp.

De vergelijking met de Russische deelname aan de oorlog in Syrië dringt zich op. Ook die was mede bedoeld om de aandacht te verleggen en het internationale isolement te doorbreken waarin Rusland was beland door de Oekraïense gebeurtenissen van 2014.

Lees ook:

Wat is de rol van Rusland in het conflict met Oekraïne?

Die vraag hoopt het Internationaal Strafhof in Den Haag de komende tijd te beantwoorden. Na zeven jaar strijd met de Russen volgt nu onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden