null

Duitse verkiezingen

Wie zijn Scholz en Laschet, de mannen die Merkel willen opvolgen?

Beeld Getty Images

In Duitsland lijkt zich een nek-aan-nekrace te af te spelen vandaag. De christendemocraten van CDU/CSU en de sociaaldemocraten van de SPD zitten elkaar in de peilingen op de hielen. Wie zijn de leiders van deze partijen en dus mogelijk de opvolger van Angela Merkel?

Armin Laschet (CDU/CSU): Stapt de kiezer over zijn uitglijders heen?

null Beeld AFP
Beeld AFP

Armin Laschet (60) koos dit weekend niet voor niets Aken uit voor het slot van zijn campagne. De stad, dicht bij de Nederlandse en Belgische grens is belangrijk voor hem. Laschet werd in Aken geboren en groeide er op met drie broers in een katholiek gezin. Zijn vader was opzichter bij een kolenmijn die zichzelf tot onderwijzer wist om te scholen.

De kerk nam een belangrijke plaats in binnen het gezin. Zo was Laschet als jongen lid van het kerkkoor, de plek waar hij zijn vrouw leerde kennen. Jaren later, in 1985 trouwden ze en ze kregen drie kinderen.

Een politieke loopbaan lag niet direct voor de hand. Na zijn studie rechten in München en Bonn koos Laschet eerst voor een carrière in de journalistiek, voordat hij halverwege jaren negentig in de Bondsdag werd gekozen. In 1999 maakte de CDU’er de overstap naar Brussel, naar het Europees parlement. Laschet spreekt vloeiend Frans - zijn vrouw heeft wortels in Wallonië - en draagt Europa een warm hart toe, benadrukt hij graag.

Lukt het in de deelstaat, dan lukt het in Berlijn ook

Toch keerde hij na een paar jaar terug naar Aken om in de regionale politiek van Noordrijnland-Westfalen op te klimmen. Tegen alle verwachtingen in wist hij in 2017 gekozen te worden als minister-president van deze deelstaat.

Een meisje geeft Armin Laschet een peperkoeken hart, ‘Kanselier uit Aaken’, tijdens de verkiezingscampagne. Beeld EPA
Een meisje geeft Armin Laschet een peperkoeken hart, ‘Kanselier uit Aaken’, tijdens de verkiezingscampagne.Beeld EPA

Als het hem lukt om deze economisch belangrijke regio en bovendien de regio met de meeste inwoners van Duitsland, te regeren, dan lukt heel Duitsland ook wel, was zijn idee.

Maar daarvoor moest hij eerst voorzitter van zijn partij zien te worden. Toen dat in januari lukte, was het alsnog nog geen uitgemaakte zaak dat Laschet de kanselier-kandidaat zou worden. Een pittige concurrentiestrijd met Markus Söder, de minister-president van Beieren die bij het brede publiek meer populariteit genoot, volgde. Laschet won die strijd op het nippertje, maar een comfortabele uitgangspositie was het allerminst.

‘Ik weet hoe ik mij moet gedragen’

Bovendien blundert Laschet zich door de campagne heen. Hij moest zich voortdurend excuseren, zoals voor zijn optreden tijdens de verwoestende overstromingen van afgelopen zomer. Dat hij had staan lachen toen president Steinmeier een ernstige toespraak hield deed zijn populariteit geen goed. ‘Dat was stom’, gaf hij in een interview toe aan twee kinderen die hem tijdens de campagne mochten interviewen.

Maar in hetzelfde interview voor tv-zender ProSieben lukt het hem opnieuw niet het publiek voor zich te winnen. Toen ze hem vroegen of je wel kanselier kan worden als je je niet weet te gedragen, reageerde hij duidelijk geërgerd. ‘Nee’ zei hij. ‘Maar ik weet wel hoe ik mij gedragen moet.’

De CDU/CSU bleef zakken in de peilingen, tot de partij op een gegeven moment op niet veel meer dan 20 procent van de stemmen werd geschat. Bondskanselier Angela Merkel die zich had voorgenomen zich niet te mengen in de campagne moest er alsnog aan te pas komen. Ze begon het voor hem op te nemen, maar de poging kwam wat laat en halfslachtig over. Zaterdag vergezelde ze haar partijgenoot in Aken in een allerlaatste poging de twijfelaars over de streep te trekken. “Het gaat er morgen om dat Duitsland stabiel blijft”, zei Merkel. “Om Duitsland stabiel te houden moet Armin Laschet bondskanselier worden en CDU/CSU de sterkste fractie.”

Olaf Scholz (SPD): Kan de saaiste man van de campagne voor een verrassing zorgen?

null Beeld EPA
Beeld EPA

Zelfs het kijken naar kokend water is spannender, verzuchtte een voormalige Amerikaanse ambassadeur in Duitsland eerder deze maand in The New York Times over Olaf Scholz. Om er aan toe te voegen dat de SPD-kandidaat ‘misschien wel de saaiste man van het hele land’ is.

Deze John Kornblum is zeker niet de eerste die opmerkt dat de 63-jarige Scholz niet de meest flamboyante man is die in Duitsland rondloopt. Maar de SPD’er is er zo langzamerhand wel aan gewend dat hem etiketten als saai, degelijk, pragmatisch en technocratisch worden opgeplakt.

En het zijn nou net deze eigenschappen die er misschien wel voor hebben gezorgd dat Scholz tot aan het eind van de campagne overeind bleef, waar zijn concurrenten onderweg struikelden. Een campagne waar hij bij aanvang heel veel zin in had, twitterde hij nadat hij vorig jaar bekend had gemaakt zich kandidaat te stellen. “Ik verheug mij op een leuke, eerlijke en succesvolle campagne.”

Eerst was hij de robot Scholzomat...

Of de campagne leuk of creatief heeft uitgepakt, daarover valt te twisten, maar Scholz bewoog zich in elk geval langzaam maar zeker richting de eindstreep. En dat is misschien wel typerend voor zijn hele carrière. Op grote jeugdzonden valt Scholz niet te betrappen. Hij werd geboren in Osnabrück en groeide samen met zijn twee broers op in een middenklasgezin in Hamburg.

Al op de middelbare school werd Scholz lid van de SPD. Ook tijdens zijn studie rechten en later als arbeidsadvocaat bleef hij actief in de partij. Eind jaren negentig maakte hij alsnog de overstap naar de politiek en kwam in de Bundestag terecht om niet veel later hoofd van de SPD in Hamburg te worden.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Het grote publiek leerde Scholz kennen toen hij begin deze eeuw als algemeen secretaris van de SPD de ondankbare taak kreeg de bezuinigingen op sociale uitkeringen te verdedigen die bondskanselier en partijgenoot Gerhard Schröder in gang had gezet. Zijn publieke optreden – robotachtig en doorspekt met jargon – leverde hem de bijnaam ‘Scholzomat’ op.

Scholz likte zijn wonden toen zijn partij bij de verkiezingen werd afgestraft, om in 2011 in de spotlight terug te keren als burgemeester van Hamburg, de stad van zijn jeugd. Toen de rellen rondom de G20 in 2017 de stad op zijn kop zetten, eiste de CDU-fractie zijn aftreden. Hij zou als burgemeester de veiligheid niet hebben gegarandeerd. Maar Scholz bleef totdat bondskanselier Merkel hem naar Berlijn ontbood om als minister van financiën aan de slag te gaan.

Op die post werd hij door een paar schandalen achtervolgd. Zijn ministerie was verantwoordelijk voor een paar diensten die negatief in het nieuws kwamen. Zo greep toezichthouder BaFin veel te laat in bij omvangrijke fraude door betalingsverwerker Wirecard. En ook de douane-eenheid die witwassen moet tegengaan, kwam onder vuur te liggen. Deze dienst wordt ervan verdacht aanwijzingen voor fraude niet aan de politie te hebben doorgegeven.

Midden in de verkiezingscampagne viel Justitie bij het ministerie van Scholz binnen op zoek naar mogelijke bewijzen voor misstanden. Scholz reageerde rustig en zei dat de invallen onnodig waren en de informatie ook aangevraagd had kunnen worden.

...en toen werd hij Bazookaman

Maar Scholz was ook de man die miljarden vrijmaakte om de Duitsers door de coronacrisis heen te slepen. “Dit is de bazooka die de klus moet klaren”, zei hij over de financiële injectie. Het leverde hem opnieuw, dit keer een meer complimenteuze, bijnaam op: de Bazookaman.

De coronacrisis stelde Scholz bovendien in de gelegenheid om eens aan het ambt van bondskanselier te ruiken toen hij Merkel tijdens haar quarantaine vorig jaar even mocht vervangen. Blijkbaar beviel hem dat goed want later dat jaar stelde hij zich kandidaat.

Veel kansen werden hem niet toegedicht, maar Scholz zette stoïcijns door, nam geen risico’s en wist zijn zwakke punten positief om te buigen. Toen Markus Söder, minister-president van de deelstaat Beieren, hem eerder dit jaar toebeet dat hij niet zo hoefde te grinniken als een smurf, had Scholz zijn antwoord dan ook klaar. ‘Smurfen zijn klein, sluw en winnen altijd.’

Lees ook:

Op de Berlijnse Kurfürstenstrasse zie je Duitsland twijfelen over de toekomst na Merkel

Naast de Twaalf-Apostelenkerk aan de Kurfürstenstrasse knipogen prostituees met lange haren en korte bontjasjes naar de bestuurders in voorbijrijdende auto’s. De Berlijnse straat is een microkosmos van de Duitse maatschappij. En dat blijkt uit het stemgedrag van de bewoners.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden