Presidentsverkiezing

Wie wordt de nieuwe Italiaanse president? Draghi is favoriet - maar ook al premier

Mario Draghi bij de begrafenis van EU-parlementsvoorzitter David Sassoli. Beeld EPA
Mario Draghi bij de begrafenis van EU-parlementsvoorzitter David Sassoli.Beeld EPA

Wie wordt de nieuwe Italiaanse president? Huidig premier Mario Draghi is favoriet, maar hoe moet het verder met de regering als hij de switch maakt?

Pauline Valkenet

Het zijn spannende dagen voor Mario Draghi. De premier van Italië maakt namelijk een goede kans om door te schuiven naar het allerhoogste ambt van zijn land: dat van staatshoofd. Hij is dé favoriet om president Sergio Mattarella, wiens termijn binnenkort eindigt, op te volgen. Of Draghi de volgende president wordt, is ook heel spannend voor zijn landgenoten en de EU-partners. Want als de alom gerespecteerde econoom en oud-bankier de switch maakt, wie wordt dan de volgende premier? En blijft de coalitieregering zonder hem wel overeind?

De bal ligt vanaf maandag bij de parlementsleden. Zij verzamelen zich samen met een groep regionale afgevaardigden in het gebouw van de Kamer van Afgevaardigden. Daar starten de stemrondes om de nieuwe president, die zeven jaar aanblijft, te kiezen.

Mario Draghi (74) is een perfecte kandidaat. Hij geniet in eigen land en ver daarbuiten veel aanzien, de voormalige voorzitter van de Europese Centrale Bank is een keurige man en hij kent de finesses van de Italiaanse en Europese politiek. Draghi zou een uitstekende ‘vader van de natie’ zijn, zeggen de Italianen tegen opiniepeilers.

Geen trek in vervroegde verkiezingen

Veel parlementsleden delen die mening. En bovendien behoren verreweg de meesten van hen tot de coalitiepartijen van de huidige regering. Die kwam een jaar geleden tot stand nadat het wankelende kabinet van Vijfsterrenboegbeeld Giuseppe Conte midden in de coronapandemie was gevallen. De gepensioneerde Draghi werd van stal gehaald om als leider van een brede coalitie rust in de tent brengen én zeker te stellen dat Italië vele miljarden uit het Europese Herstelfonds zou krijgen. De coalitiepartijen willen het liefst dat de regering intact blijft; ze hebben geen trek in vervroegde verkiezingen. Eensgezind Draghi tot president kiezen zou voorkomen dat de regering door ruzie over de presidentskeuze uiteenvalt.

Niet iedereen vindt het een geruststellend vooruitzicht dat Draghi president kan worden. Want Italië is superdruk met een begin maken met de uitvoering van de Herstelfonds-plannen. Mede dankzij het vertrouwen dat Europese leiders in Draghi hebben heeft Rome vorig jaar het gigantische bedrag van tweehonderd miljard euro uit het Europese Herstelfonds binnengehaald. Daarmee heeft het land een unieke kans om stukken moderner, groener en efficiënter te worden, met economische groei tot gevolg – iets wat al decennia uitblijft. Komt er zonder Draghi als premier nog wel iets van de Herstelplannen terecht? De verontruste hoofdredacteur van het katholieke dagblad Avvenire vergeleek de Italiaanse wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog met de huidige periode en schreef: “Niemand haalde het toen in zijn hoofd om de doeltreffende en enorm drukke premier Alcide De Gasperi naar het presidentieel paleis te verhuizen.”

Maar Giovanni Orsina, hoogleraar politicologie aan de Romeinse Luiss Universiteit, vindt die zorg ongegrond. “Voor de uitvoering van de plannen is ook het bedrijfsleven en ons landelijke overheidsapparaat met z’n honderdduizenden mensen verantwoordelijk, net zo goed als de regiobesturen en gemeentes. Jullie moeten niet denken dat alles goed loopt mét Draghi en alles slecht loopt zónder hem”, zei Orsina vorige week tijdens een videogesprek met buitenlandse journalisten.

Achterkamertjes

Of Mario Draghi het nieuwe staatshoofd wordt, is niet zeker. Officiële kandidaten zijn er niet bij zo’n verkiezing. De partijen zijn al weken in hun Romeinse achterkamertjes met elkaar aan het bespreken of hij inderdaad de beste keuze is, en zo ja, wie dan zijn plaats inneemt. “De partijleiders proberen het eens te worden over het hele pakket”, weet hoogleraar Orsina.

Wie het staatshoofd wordt, doet er in Italië heel erg toe. Een president is hier weliswaar niet zo machtig als die in Frankrijk, maar doet oneindig veel meer dan kransen leggen en lintjes knippen. Hij wijst bijvoorbeeld de formateur aan, kan de benoeming van een minister tegenhouden en beïnvloedt de timing van de landelijke verkiezingen.

De Italiaanse media pakken uit met uitgebreide voorspellingen en analyses over mogelijke andere kandidaten als Draghi het niet wordt. De liberale oud-voorzitter van de Senaat Marcello Pera (78) wordt genoemd. Ook de gematigd rechtse Maria Elisabetta Casellati (75), de huidige Senaatsvoorzitter, maakt een kans, net als de 83-jarige socialistische oud-premier Giuliano Amato. Oud-premier Silvio Berlusconi (85) wilde vreselijk graag president worden, maar trok zich terug toen bleek dat hij onvoldoende stemmers achter zich heeft.

Mocht na een flink aantal stemrondes blijken dat geen enkele kandidaat genoeg stemmen krijgt, dan kan Sergio Mattarella (80) worden gevraagd om aan te blijven – ook al heeft hij al laten weten daar geen zin in te hebben.

De stemprocedure

De 1009 parlementsleden en regionale afgevaardigden die mogen stemmen, heten de grandi elettori. Welke namen zij op hun stembriefjes zetten, blijft geheim. Dat maakt de uitkomst vaak ongewis.

Er is elke dag één stemronde. Deze keer stemmen de met het coronavirus besmette grandi elettori vanuit hun auto’s in een parkeergarage van het parlement.

In de eerste drie stemrondes moet iemand tweederde van de stemmen krijgen om te worden gekozen: 673 stuks. Vanaf de vierde ronde is een absolute meerderheid – 505 stemmen – voldoende. Het lengterecord stamt uit 1971, toen er 23 stemrondes nodig waren om tot een president te komen. Heel soms wordt de zaak al in de eerste stemronde beslist.

Lees ook

Italianen verwachten heel veel van Mario Draghi en zijn team

De nieuwe regering van Italië onder leiding van Mario Draghi is zaterdag beëdigd. De Italianen hebben veel vertrouwen in zijn team van technocraten en politici.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden